Το Voyager 1 αποτελεί το πρώτο ανθρώπινο αντικείμενο που πέρασε στον διαστρικό χώρο και πριν από λίγες ώρες συμπλήρωσε το ιστορικό ορόσημο της απόστασης μίας ημέρας φωτός από τη Γη. Η είδηση κάνει τον γύρο του διαδικτύου, υπενθυμίζοντας πώς τα δύο θρυλικά διαστημόπλοια της NASA άλλαξαν για πάντα όσα γνωρίζαμε για το Ηλιακό Σύστημα.
Εδώ όμως γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα: το Voyager 2 εκτοξεύθηκε πρώτο, στις 20 Αυγούστου 1977, ενώ το Voyager 1 ακολούθησε 16 ημέρες αργότερα, στις 5 Σεπτεμβρίου 1977. Πώς γίνεται λοιπόν το σκάφος που ξεκίνησε δεύτερο να έχει απομακρυνθεί πολύ περισσότερο και γιατί το Voyager 2 θα χρειαστεί να περιμένει μέχρι το 2035 για να φτάσει στην ίδια απόσταση;
Η επιλογή των ονομάτων και η εκτόξευση στον Δία
Η αντίστροφη σειρά εκτόξευσης δεν ήταν τυχαία ούτε οφειλόταν σε κάποιο λάθος στην εξέδρα του Ακρωτηρίου Κανάβεραλ. Η NASA είχε υπολογίσει εξαρχής ότι η ονομασία των δύο σκαφών θα καθοριζόταν από το ποιο θα έφτανε πρώτο στον κύριο στόχο της αποστολής, τον πλανήτη Δία.
Το Voyager 1 τέθηκε σε μια πιο γρήγορη, ευθεία υπερβολική τροχιά. Έτσι, κατάφερε να προσπεράσει το Voyager 2 μόλις λίγους μήνες μετά την αναχώρησή τους, στις 15 Δεκεμβρίου 1977, φτάνοντας στον Δία τέσσερις ολόκληρους μήνες νωρίτερα (τον Μάρτιο του 1979 έναντι του Ιουλίου 1979 για το Voyager 2).

Η διαφορά αυτή εξυπηρετούσε δύο εντελώς διαφορετικούς επιστημονικούς σχεδιασμούς. Το Voyager 1 σχεδιάστηκε για ταχύτητα και άμεση προσέγγιση στα συστήματα του Δία και του Κρόνου. Το Voyager 2 τοποθετήθηκε σε μια πιο αργή, κυκλική διαδρομή, η οποία θα του επέτρεπε να συνεχίσει το ταξίδι του ακόμη πιο μακριά.
Το σπάνιο Grand Tour των 175 ετών και η θυσία του Τιτάνα
Η ιδέα της αποστολής βασίστηκε σε έναν ιστορικό υπολογισμό που έκανε το 1964 ο μαθηματικός Gary Flandro στο Jet Propulsion Laboratory (JPL). Διαπίστωσε ότι στα τέλη της δεκαετίας του 1970 οι τέσσερις γιγάντιοι εξωτερικοί πλανήτες (Δίας, Κρόνος, Ουρανός και Ποσειδώνας) θα ευθυγραμμίζονταν στην ίδια πλευρά του Ήλιου, ένα φαινόμενο που επαναλαμβάνεται μόλις μία φορά κάθε 175 χρόνια. Στην ομάδα σχεδιασμού ήταν και ο Σταμάτης Κριμιζής, που πρόσφατα έκανε δηλώσεις για το μεγάλο επίτευγμα του Voyager 1.
Αυτή η σπάνια γεωμετρία επέτρεπε το λεγόμενο Grand Tour: ένα σκάφος μπορούσε να επισκεφθεί διαδοχικά και τους τέσσερις πλανήτες, χρησιμοποιώντας τη βαρύτητα του καθενός ως φυσικό καταπέλτη για να εκτοξευθεί προς τον επόμενο, χωρίς να απαιτούνται τεράστιες ποσότητες καυσίμων.
Για να εξασφαλιστεί αυτό το ταξίδι, η NASA έπρεπε να πάρει μια κρίσιμη απόφαση. Ο μεγαλύτερος δορυφόρος του Κρόνου, ο Τιτάνας, διέθετε πυκνή ατμόσφαιρα και αποτελούσε κορυφαία επιστημονική προτεραιότητα. Αν ένα σκάφος πλησίαζε πολύ κοντά στον Τιτάνα, η βαρύτητά του θα το εξέτρεπε αναγκαστικά έξω από το επίπεδο της τροχιάς των πλανητών, ακυρώνοντας τη δυνατότητα να συνεχίσει προς τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα.
Η αποστολή μοιράστηκε στα δύο: το Voyager 1 ανέλαβε το κοντινό πέρασμα από τον Τιτάνα, εγκαταλείποντας τους υπόλοιπους πλανήτες, ενώ το Voyager 2 διατήρησε την τροχιά του Grand Tour, παραμένοντας το μοναδικό ανθρώπινο δημιούργημα μέχρι σήμερα που έχει επισκεφθεί τον Ουρανό (1986) και τον Ποσειδώνα (1989).
Πώς η βαρύτητα του Ποσειδώνα έκοψε ταχύτητα από το Voyager 2
Η τεχνική της βαρυτικής υποβοήθησης (gravity assist) επιτρέπει σε ένα διαστημόπλοιο να κλέψει ένα ελάχιστο μέρος της τροχιακής ενέργειας ενός πλανήτη για να επιταχύνει. Όμως η ίδια τεχνική μπορεί να λειτουργήσει και αντίστροφα, επιβραδύνοντας το σκάφος αν η τροχιά περάσει μπροστά από την κίνηση του πλανήτη.
Αυτό ακριβώς συνέβη στο τέλος του ταξιδιού του Voyager 2. Προκειμένου οι επιστήμονες να εξετάσουν από κοντά τον παράξενο παγωμένο δορυφόρο του Ποσειδώνα, τον Τρίτωνα, το σκάφος πέρασε πάνω από τον βόρειο πόλο του πλανήτη. Ο ελιγμός αυτός εξέτρεψε την πορεία του νότια από το επίπεδο της εκλειπτικής, αλλά ταυτόχρονα του αφαίρεσε ένα μέρος από τη συνολική ηλιοκεντρική ταχύτητα διαφυγής.
Σήμερα, το Voyager 1 απομακρύνεται από το Ηλιακό Σύστημα με ταχύτητα περίπου 61.150 χιλιομέτρων την ώρα (17 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο). Το Voyager 2 κινείται πιο αργά, με περίπου 55.300 χιλιόμετρα την ώρα (15,4 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο). Αυτή η διαφορά των 5.800 χιλιομέτρων κάθε ώρα, συσσωρευμένη επί σχεδόν πέντε δεκαετίες, εξηγεί γιατί το Voyager 1 βρίσκεται πάνω από 4,3 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα πιο μακριά.
Το ραντεβού του Voyager 2 με τη μία ημέρα φωτός το 2035
Αυτή τη στιγμή, το Voyager 2 απέχει περίπου 21,6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη, απόσταση που αντιστοιχεί σε χρόνο επικοινωνίας περίπου 20 ωρών για την απλή μετάδοση του σήματος.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των μηχανικών τροχιάς, το Voyager 2 αναμένεται να καλύψει τα 25,9 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα (μία ημέρα φωτός) στα τέλη Οκτωβρίου του 2035, σχεδόν εννέα χρόνια μετά το αδερφάκι του.
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει αν το σκάφος θα καταφέρει να γιορτάσει αυτό το ορόσημο εν λειτουργία. Οι τρεις θερμοηλεκτρικές γεννήτριες πλουτωνίου χάνουν σταθερά ισχύ κάθε χρόνο και η NASA αναγκάζεται να κλείνει σταδιακά θερμάστρες και όργανα. Ακόμη όμως κι αν η τελευταία κεραία σιγήσει πριν από το 2035, το Voyager 2 θα συνεχίσει να ταξιδεύει αιώνια στον διαστρικό χώρο, κουβαλώντας το δικό του αντίγραφο του Golden Record ως διαχρονικό αποτύπωμα του ανθρώπινου πολιτισμού.