Φανταστείτε ένα εντελώς σκοτεινό δωμάτιο, έναν μεγάλο καθρέφτη και εσάς να κοιτάτε επίμονα το είδωλό σας για 45 ολόκληρα λεπτά. Αυτό ακριβώς ζήτησαν επιστήμονες από 30 ανθρώπους που υποστήριζαν ότι στο παρελθόν είχαν ζήσει εμπειρίες με «φαντάσματα». Στόχος τους ήταν να μελετήσουν τι πραγματικά συμβαίνει στο σώμα και στον εγκέφαλο όταν κάποιος νιώθει μια απόκοσμη «παρουσία» στον χώρο.
Να ξεκαθαρίσουμε από την αρχή πως η επιστημονική ομάδα δεν προσπάθησε να καλέσει πνεύματα, ούτε υποστηρίζει ότι κάποιος μίλησε με νεκρούς. Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Anomalous Experience and Cognition εξέτασε το αν αυτές οι οπτικές εμπειρίες σχετίζονται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των ανθρώπων, όπως η δημιουργικότητα και η συναισθησία, αλλά και με μετρήσεις από το σώμα και το περιβάλλον.
Πώς έγινε το πείραμα
Η τεχνική που χρησιμοποίησε η ομάδα της Christine Simmonds-Moore ονομάζεται psychomanteum (ψυχομαντείο) και έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Ουσιαστικά κοιτάς έναν καθρέφτη σε πολύ χαμηλό φωτισμό, συνήθως με την ελπίδα να «εμφανιστεί» κάποιος αγαπημένος που έχει φύγει από τη ζωή.
Οι 30 συμμετέχοντες πέρασαν πρώτα 15 λεπτά φέρνοντας στο μυαλό τους έναν δικό τους άνθρωπο που έχει πεθάνει. Μετά κάθισαν μόνοι τους για 45 λεπτά μπροστά στον καθρέφτη στο σκοτάδι. Κάθε φορά που ένιωθαν κάποια παρουσία ή έβλεπαν κάτι έντονο, πατούσαν ένα κουμπί για να καταγραφεί η ακριβής στιγμή. Παράλληλα, οι ερευνητές μετρούσαν τον καρδιακό τους ρυθμό, τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία και τις γεωμαγνητικές διακυμάνσεις, ενώ κατέγραφαν τον χώρο και με υπέρυθρη κάμερα.
Η συναισθησία δεν έπαιξε ρόλο, η δημιουργικότητα όμως ναι
Οι 15 από τους 30 συμμετέχοντες είχαν συναισθησία, μια κατάσταση όπου η διέγερση μιας αίσθησης προκαλεί αυτόματα μια άλλη (για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να «βλέπει» χρώματα όταν ακούει ήχους). Οι ερευνητές περίμεναν πως αυτοί οι άνθρωποι θα έβλεπαν πολύ πιο έντονα πράγματα στον καθρέφτη, όμως τελικά δε βρήκαν καμία ουσιαστική διαφορά σε σχέση με τους υπόλοιπους.
Εκείνο που φάνηκε να παίζει ρόλο ήταν η δημιουργικότητα. Όσοι είχαν πιο ανεπτυγμένη καλλιτεχνική φαντασία, έτειναν να βλέπουν πολύ πιο ζωντανές και πειστικές εικόνες στον καθρέφτη. Στους ανθρώπους με συναισθησία πάντως, οι μικρές διακυμάνσεις στα ηλεκτρομαγνητικά πεδία και στον καρδιακό ρυθμό συνδέθηκαν με το πόσο έντονα ένιωθαν ότι η «παρουσία» έπιανε χώρο μέσα στο δωμάτιο.
Όσο για την υπέρυθρη κάμερα, κατέγραψε όντως κάποιες ανωμαλίες στην εικόνα, ενώ και μια γεννήτρια τυχαίων αριθμών έδειξε στατιστικές αποκλίσεις εκείνες τις στιγμές. Μην πάει όμως το μυαλό σας στα υπερφυσικά, αφού παρόμοιες ανωμαλίες εμφανίστηκαν και όταν το δωμάτιο ήταν άδειο, οπότε μάλλον πρόκειται για απλές τεχνικές διακυμάνσεις των οργάνων.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Στην επιστήμη είναι γνωστό εδώ και χρόνια το λεγόμενο φαινόμενο Caputo. Όταν κοιτάς επίμονα έναν καθρέφτη σε σκοτεινό δωμάτιο για αρκετά λεπτά, τα μάτια και ο εγκέφαλος κουράζονται από την έλλειψη φωτός και αρχίζουν να «σβήνουν» τις λεπτομέρειες. Επειδή όμως το μυαλό μας είναι προγραμματισμένο να ψάχνει συνεχώς για πρόσωπα, προσπαθεί να συμπληρώσει μόνο του τα κενά της εικόνας και καταλήγει να παραμορφώνει το είδωλό μας.
Αν σε αυτό προσθέσεις το γεγονός ότι οι συμμετέχοντες είχαν περάσει πρώτα ένα τέταρτο σκεπτόμενοι έναν άνθρωπο που έχασαν, είναι απόλυτα λογικό ο εγκέφαλος (ειδικά όσων έχουν μεγάλη φαντασία και δημιουργικότητα) να προβάλλει πάνω στον καθρέφτη αυτό που θέλει ή φοβάται να δει. Δεν χρειάζονται φαντάσματα όταν το ίδιο μας το μυαλό μπορεί να φτιάξει τις πιο αληθοφανείς ψευδαισθήσεις. Τελικά το πιο στοιχειωμένο σπίτι είναι το ίδιο μας το μυαλό.
