- Μια νέα μελέτη από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT) είναι η τελευταία που δείχνει πως η υπερβολική εξάρτηση από τα chatbots προκαλεί σημαντικά προβλήματα στην ικανότητα κριτικής σκέψης και μειώνει την ικανότητά μας να διακρίνουμε την παραπληροφόρηση.
- Η έρευνα έδειξε ότι, ενώ η Τεχνητή Νοημοσύνη βοήθησε άμεσα τους συμμετέχοντες να διακρίνουν το πραγματικό περιεχόμενο, η απόδοσή τους χωρίς βοήθεια χειροτέρευσε κατά 15,3% την τέταρτη εβδομάδα του πειράματος.
- Τα ευρήματα αυτά συμφωνούν με προηγούμενες μελέτες που δείχνουν πως η τεχνητή νοημοσύνη προκαλεί κατάπτωση της ευφυΐας των χρηστών, με τους ερευνητές να τονίζουν τους κινδύνους για την εκπαίδευση και την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.
Μια νέα μελέτη από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT) είναι η τελευταία που δείχνει πως η υπερβολική εξάρτηση από τα chatbots προκαλεί σημαντικά προβλήματα στην ικανότητα κριτικής σκέψης και μειώνει την ικανότητά μας να διακρίνουμε την παραπληροφόρηση.
Με την τεχνητή νοημοσύνη να εξαπλώνεται όλο και περισσότερο στο κοινό και τις περισσότερες φορές όχι από επιλογή των χρηστών, οι ψεύτικές εικόνες και βίντεο και οι παραπλανητικοί τίτλοι γίνονται όλο και πιο συνηθισμένοι. Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αποτελέσει λύση, βοηθώντας τους χρήστες να ξεχωρίσουν το ψεύτικο περιεχόμενο, που έχει δημιουργήσει η ίδια, όμως ακόμα και αν ο χρήστης την χρησιμοποιήσει με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται ένα νέο πρόβλημα, σύμφωνα με την έρευνα. Απ’ ότι φαίνεται η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα στη λήψη αποφάσεων και την κριτική σκέψη.
Η έρευνα του MIT για τα chatbots και την παραπληροφόρηση
Κατά τη διάρκεια της μελέτης που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο, παρακολουθήθηκαν 67 συμμετέχοντες, οι οποίοι ρωτήθηκαν αν ζεύγη τίτλων και εικόνων που σχετίζονται με ειδήσεις ήταν πραγματικά. Στη μελέτη δοκίμασαν και διάφορα μοντέλα για την ανίχνευση ψεύτικου περιεχομένου και βρήκαν πως ChatGPT και Claude δεν ήταν ιδιαίτερα καλά στην ανίχνευση ψευδών ειδήσεων. Αυτό που προβλημάτισε όμως είναι πως οι συμμετέχοντες που βασίζονταν περισσότερο στα chatbot, γίνονταν χειρότεροι στο να αντιλαμβάνονται την παραπληροφόρηση.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε πως η τεχνητή νοημοσύνη όταν έπρεπε να αποφασίσει ποιοι τίτλοι ειδήσεων ήταν πραγματικοί, έδινε περισσότερη προσοχή στο να δώσει μια ακριβή απάντηση, παρά στο να καλλιεργήσει την ικανότητα σκέψης. Με πολύ ακριβείς απαντήσεις όμως, ακόμα και όταν αυτές είναι λανθασμένες, επιδεινώνεται η κριτική σκέψη του χρήστη μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με την μελέτη.
«Όταν αλληλεπιδρούμε με την Τεχνητή Νοημοσύνη, νιώθουμε ότι γινόμαστε καλύτεροι σε ορισμένες εργασίες και υπάρχει αρκετή έρευνα που δείχνει ότι δεν γινόμαστε», λέει ο Anku Rani, διδακτορικός φοιτητής στο MIT και συν-επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
Το πείραμα: Πώς το GPT-4o επηρέασε τους χρήστες σε 4 εβδομάδες
Η έρευνα είχε διάρκεια ενός μήνα, όπου οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικά με ψεύτικες ειδήσεις και εικόνες, με και χωρίς τη βοήθεια ενός chatbot που ενσωματώνεται το GPT 4.o και είναι ενσωματωμένο και στην αναζήτηση της Google.
Οι ερευνητές προσπάθησαν να αξιολογήσουν πόσο χρήσιμη ήταν η τεχνητή νοημοσύνη στην καθοδήγηση του χρήση στην λήψη αποφάσεων, σε συνδυασμό του πως άλλαξε η κρίση των χρηστών με την πάροδο του χρόνου.
Το παράδοξο: Καλύτερες αποφάσεις τώρα, χειρότερη κρίση μετά
Η Τεχνητή Νοημοσύνη βοήθησε τους συμμετέχοντες να διακρίνουν καλύτερα τι είναι πραγματικό και είχε ως αποτέλεσμα 21% περισσότερες πιθανότητες να κάνουν τη σωστή απόφαση. Αλλά η απόδοσή τους κατά την εξέταση νέων εικόνων χωρίς τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, χειροτέρεψε κατά 15,3% την τέταρτη εβδομάδα του πειράματος. «Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ενώ η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει άμεσα, μπορεί τελικά να υποβαθμίσει τις μακροπρόθεσμες ικανότητες ανίχνευσης παραπληροφόρησης», σημείωσε η μελέτη. Αυτά τα ευρήματα έρχονται να συμφωνήσουν με προηγούμενες μελέτες που έδειξαν πως η τεχνητή νοημοσύνη προκαλεί κατάπτωση της ευφυίας των χρηστών.
Από την αριθμομηχανή και το GPS στο AI: Η σταδιακή εξασθένηση του εγκεφάλου
Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να μπει σε μια λίστα τεχνολογιών που δεν βοηθούν το ανθρώπινο μυαλό να αναπτύξει υγιή τρόπο σκέψης. Άλλες τεχνολογίες είναι η υπερβολική εξάρτηση από την αριθμομηχανή, για τον προφανή λόγο, και η πλοήγηση με GPS, που κάνει τον χρήστη να δυσκολεύεται να πλοηγηθεί στους δρόμους, όταν δεν έχει το GPS ανοιχτό.
Μια μελέτη του Lancet το 2025 μάλιστα, έδειξε πως οι γιατροί που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη για να κάνουν ανίχνευση καρκίνου, έγιναν πολύ χειρότεροι στο να το κάνουν μόνοι τους. Παράλληλα, μια ερευνητική ομάδα προειδοποιεί πως η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη, αποδυναμώνει τις άμυνες του εγκεφάλου κατά της άνοιας.
Έτσι λοιπόν, η τελευταία μελέτη του MIT δείχνει πως η χρήση τεχνητής νοημοσύνης, μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του χρήστη στην κριτική σκέψη. Με όλο και περισσότερους χρήστες να βασίζονται ακόμα και για τις πιο απλές τους ερωτήσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, η μείωση στην ικανότητα κριτικής σκέψης γίνεται πιο ξεκάθαρη. Κοινώς, όταν παίρνουν έτοιμες τις απαντήσεις, όσο καλές ή κακές είναι αυτές, σταματάμε να σκεφτόμαστε οι ίδιοι και δεν «γυμνάζουμε» τον εγκέφαλό μας. Αν οι απαντήσεις που παίρναμε ήταν πιο πολύ καθοδηγητικές ερωτήσεις, ώστε να μας βάλει σε μια διαδικασία να σκεφτούμε, θα είχαμε βελτίωση στην κριτική σκέψη, σύμφωνα με την μελέτη.
Κάτι άλλο που φάνηκε από την μελέτη, είναι πως οι χρήστες έκαναν ότι τους έλεγε η τεχνητή νοημοσύνη, επειδή το σύστημα τους ακουγόταν «πιο έμπειρο», ενώ την ίδια στιγμή το ένα τέταρτο των συμμετεχόντων πίστευαν πως οι δεξιότητές τους στην ανίχνευση ψευδών ειδήσεων, βελτιωνόταν ακόμα και αν στην πραγματικότητα η απόδοσή τους χειροτέρευε.
Ο κίνδυνος της «AI προπαγάνδας» και πώς να προστατευτείτε
Οι ερευνητές λένε πως τα αποτελέσματά τους είναι ιδιαίτερα σημαντικά ιδιαίτερα σε ακαδημαϊκό και εκπαιδευτικό περιβάλλον, όπου στόχος είναι να καλλιεργηθεί η κριτική σκέψη. Με τα σχόλια και τα Πανεπιστήμια να έχουν αρχίσει την χρήση τεχνητής νοημοσύνη, ο κίνδυνος για την πτώση της ποιότητας της εκπαίδευσης αυξάνεται, για χάρη της ευκολίας.
Την ίδια στιγμή, δείχνει και ένα σοβαρό πρόβλημα για το κοινό στο σύνολό του, ιδιαίτερα σε μια περιοχή που το περιεχόμενο από AI κατακλύζει το διαδίκτυο, με διασπορά ψευδών ειδήσεων για κάθε θέμα, από πολιτική μέχρι σοβαρά θέματα για την υγεία.
Για αυτό, όπως έχουμε πει και πολλές φορές στο παρελθόν, η εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη είναι κάτι που θα πρέπει να αποφεύγεται. Είναι προτιμότερο να αξιολογείτε εσείς την ποιότητα μιας είδησης και να αποφεύγετε μέσα που γράφουν τα άρθρα τους με τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να αποκτήσετε την ικανότητα να ξεχωρίσετε μόνοι σας τι είναι αλήθεια και τι ψέμα. Η γνωστική εξάρτηση από ένα σύστημα τεχνητή νοημοσύνης μπορεί να μας κάνει λιγότερο ανθεκτικούς στην παραπληροφόρηση, ενώ την ίδια στιγμή μπορούμε να πέσουμε και θύματα μιας προπαγάνδας που ελέγχεται από αυτά τα συστήματα. Είναι πολλές οι φορές που δοκιμάζοντας νέα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, έχουμε δει πως υποστηρίζουν συγκεκριμένες ιδεολογίες και απόψεις, τις οποίες όταν αμφισβητούμε και κάνουμε διάλογο με το chatbot, εκείνο αρχίζει να αλλάζει τις απαντήσεις του εντελώς. Το πρόβλημα όμως είναι πως το κοινό που χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να πάρει απαντήσεις, χωρίς να κρίνει την ποιότητα αυτών των απαντήσεων, θα πέσει θύμα αυτής της προώθηση ιδεών.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι εγκυκλοπαίδεια, ούτε είναι αλάνθαστη. Δεν πρέπει να την αντιμετωπίζουμε σαν θεό, πιστεύοντας όλα όσα λέει. Ταυτόχρονα, είναι πάντα καλό να ενισχύουμε την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε και να κρίνουμε μόνοι μας. Το βασικότερο, είναι να κρίνουμε και τις απαντήσεις που δίνουν τα chatbots, καθώς κάνουν και αυτά πάρα πολλά λάθη.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο ACM.
Ακολουθήστε το Techmaniacs.gr στο Google News για να διαβάζετε πρώτοι όλα τα τεχνολογικά νέα. Ένας ακόμα τρόπος να μαθαίνετε τα πάντα πρώτοι είναι να προσθέσετε το Techmaniacs.gr στον RSS feeder σας χρησιμοποιώντας τον σύνδεσμο: https://techmaniacs.gr/feed/.
