Το υπερσύγχρονο παρατηρητήριο Vera C. Rubin στη Χιλή μόλις ξεκίνησε την πολυετή έρευνά του και ήδη έφερε την πρώτη του μεγάλη ανακάλυψη, έναν υποψήφιο πλανήτη νάνο στα παγωμένα βάθη της Ζώνης Κάιπερ. Το ουράνιο σώμα ονομάζεται προσωρινά 2026 ED138 και εδώ κρύβεται το πιο ενδιαφέρον σημείο της υπόθεσης. Δε βρίσκεται κάπου στην άκρη του πουθενά. Ολόκληρη η τροχιά του είναι μέσα στο εύρος των αποστάσεων που κινείται ο Πλούτωνας από τον Ήλιο, και παρόλα αυτά κανείς δεν το είχε προσέξει μέχρι σήμερα.
Πόσο μεγάλος είναι ο 2026 ED138
Η διάμετρός του υπολογίζεται ανάμεσα στα 600 και τα 1.500 χιλιόμετρα. Το ακριβές μέγεθος δεν είναι ακόμα γνωστό, επειδή ένα σχετικά μικρό αντικείμενο με πολύ ανακλαστική, παγωμένη επιφάνεια φαίνεται στα τηλεσκόπια το ίδιο φωτεινό με ένα πολύ μεγαλύτερο και πιο σκούρο σώμα.
Αν οι μετρήσεις επιβεβαιώσουν το πάνω όριο των εκτιμήσεων, τότε θα συγκρίνεται άμεσα σε μέγεθος με τον Makemake και τη Haumea. Σε τέτοιες διαστάσεις, η ίδια του η βαρύτητα πιθανότατα το αναγκάζει να αποκτήσει σχεδόν σφαιρικό σχήμα, που είναι και ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά για να αναγνωριστεί επίσημα ως πλανήτης νάνος. Για να επιβεβαιωθεί οριστικά η φύση του, οι αστρονόμοι περιμένουν περισσότερες παρατηρήσεις, κυρίως στο υπέρυθρο φάσμα.
Πώς ξέφυγε από τα τηλεσκόπια τόσα χρόνια
Το γεγονός ότι ένα τόσο μεγάλο σώμα παρέμενε άγνωστο οφείλεται στην τροχιά του. Ο 2026 ED138 έχει τροχιά που είναι κεκλιμένη κατά περίπου 24,5 μοίρες σε σχέση με το επίπεδο του ηλιακού μας συστήματος, κάτι που κάνει τέτοια σώματα εξαιρετικά δύσκολα στον εντοπισμό τους.
Επιπλέον, τα αντικείμενα σε αυτές τις αποστάσεις δέχονται ελάχιστο ηλιακό φως και είναι πολύ αμυδρά, ενώ το ED138 έτυχε να κινείται ακριβώς μπροστά από το πυκνό αστρικό υπόβαθρο του Γαλαξία μας, χανόμενο μέσα στα δισεκατομμύρια άστρα. Χρειάζεται περίπου 281 γήινα χρόνια για να ολοκληρώσει μία και μόνο περιφορά γύρω από τον Ήλιο.
Η μεγαλύτερη κάμερα του κόσμου και τα αρχεία του 2016
Η ανακάλυψη έγινε χάρη στην κάμερα του παρατηρητηρίου Rubin, τη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα που έχει κατασκευαστεί ποτέ για την αστρονομία, με ανάλυση 3,2 gigapixels. Σε μία και μόνο λήψη μπορεί να καλύψει περιοχή του ουρανού ίση με περίπου 40 πανσελήνους.
Το ED138 μπήκε στο οπτικό της πεδίο τον Μάρτιο του 2026 και στις 13 Οκτωβρίου ο αστροφυσικός Matthew Holman, του Harvard-Smithsonian, το εντόπισε αναλύοντας τα δεδομένα. Όπως δήλωσε ο ίδιος, η πρώτη του αντίδραση ήταν ενθουσιώδης δυσπιστία, και άρχισε να ελέγχει τα πάντα από την αρχή μήπως είχε κάνει λάθος ο ίδιος ή ο αλγόριθμος.
Η ερευνητική ομάδα ακολούθησε το αντικείμενο σε 30 διαφορετικές ανιχνεύσεις μέσα σε 20 νύχτες παρατήρησης και στη συνέχεια έψαξε στο παρελθόν. Τελικά το βρήκε αποτυπωμένο σε παλιές εικόνες της Dark Energy Camera (DECam), ήδη από το 2016. Για μια ολόκληρη δεκαετία, τα στοιχεία υπήρχαν κανονικά μέσα στα ψηφιακά αρχεία και απλώς περίμεναν κάποιον να τα προσέξει.
Και αυτή είναι μόνο η αρχή για τον Πλανήτη Εννέα
Το τηλεσκόπιο Rubin θα φωτογραφίζει συστηματικά τον νότιο ουρανό για τα επόμενα δέκα χρόνια και οι αστρονόμοι περιμένουν να ανακαλύψει χιλιάδες άγνωστα αντικείμενα στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα. Ο Holman σημειώνει ότι όσα σώματα κρύβονται σε σημεία που προσπέρασαν οι παλιότερες έρευνες, είναι πλέον απολύτως εφικτό να βρεθούν.
Αρκετοί επιστήμονες ελπίζουν ότι η σάρωση του ουρανού από το Rubin θα βοηθήσει επιτέλους να λυθεί και το μυστήριο του υποθετικού Πλανήτη Εννέα, ενός πλανήτη που θα εξηγούσε τις παράξενες τροχιές ορισμένων μακρινών αντικειμένων, αν και προς το παρόν αυτό παραμένει υπόθεση εργασίας.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Το πιο εντυπωσιακό σε αυτή την ανακάλυψη είναι ότι ένα τόσο μεγάλο ουράνιο σώμα έμενε κρυμμένο τόσα χρόνια μέσα σε φωτογραφίες που ήδη είχαμε στους υπολογιστές μας. Αν το παρατηρητήριο Vera Rubin κατάφερε να βρει έναν ολόκληρο υποψήφιο πλανήτη νάνο μέσα σε μόλις λίγους μήνες δοκιμών, είναι πραγματικά δύσκολο να φανταστεί κανείς τι θησαυρούς θα έχει ανακαλύψει μέχρι να ολοκληρώσει τη δεκαετή αποστολή του.
