Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, η τεχνολογία που κρύβεται πίσω από τα chatbots που χρησιμοποιούμε καθημερινά, ετοιμάζονται να ταξιδέψουν στη Σελήνη. Ένας ειδικός υπολογιστής ικανός να τρέχει λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης θα βρίσκεται πάνω στο ρόβερ FLIP της εταιρείας Astrolab, το οποίο προγραμματίζεται να εκτοξευτεί ακόμα και μέσα στον Νοέμβριο του 2026.
Το FLIP (ακρωνύμιο του «FLEX Lunar Innovation Platform») ζυγίζει 480 κιλά και είναι το πρώτο από μια σειρά οχημάτων που η NASA έχει αναθέσει στην Astrolab. Στην ίδια οικογένεια περιλαμβάνονται και τα μελλοντικά οχήματα που θα μεταφέρουν τους αστροναύτες του προγράμματος Artemis στην επιφάνεια της Σελήνης. Το ρόβερ διαθέτει εύκαμπτους τροχούς για το ανώμαλο έδαφος και έχει σχεδιαστεί ώστε να αντέξει τουλάχιστον 150 ώρες στην παγωμένη νύχτα της Σελήνης. Συνολικά θα μεταφέρει 20 επιστημονικά όργανα, ανάμεσά τους έναν τρισδιάστατο χαρτογράφο lidar και έναν αισθητήρα που μετρά το ισότοπο ήλιο-3 στο σεληνιακό έδαφος. Το πιο ασυνήθιστο φορτίο του όμως είναι ένας υπολογιστής υψηλής απόδοσης της Hewlett Packard Enterprise (HPE), ο πρώτος που θα τρέξει γλωσσικά μοντέλα απευθείας στην επιφάνεια του φεγγαριού.
Γιατί χρειάζεται η τεχνητή νοημοσύνη στο διάστημα
Ο βασικός λόγος είναι η καθυστέρηση στην επικοινωνία με τη Γη. Ο Mark Fernandez, επικεφαλής επιστήμονας της HPE, εξήγησε ότι στον Άρη η καθυστέρηση του σήματος μπορεί να φτάσει τα 20 λεπτά. Στη Σελήνη είναι μεν μικρότερη, αλλά τα δεδομένα που φτάνουν στα κέντρα ελέγχου στη Γη παραμένουν καθυστερημένα. Όπως θυμίζει ο ίδιος, οι Σοβιετικοί είχαν χάσει στο παρελθόν δύο σεληνιακά ρόβερ εξαιτίας λαθών των χειριστών που προκλήθηκαν ακριβώς από αυτή την καθυστέρηση.
Αν ένα όχημα μπορεί να αναλύει την κατάσταση και να παίρνει αποφάσεις μόνο του, δε χρειάζεται να περιμένει οδηγίες από τη Γη. Στην αποστολή του FLIP, ειδικά προσαρμοσμένα μοντέλα AI θα αναλύουν σε πραγματικό χρόνο τα δεδομένα από τις κάμερες και το lidar για να βοηθούν στην ασφαλή πλοήγηση, ενώ παράλληλα θα συνοψίζουν τα συμπεράσματά τους, ώστε το ρόβερ να στέλνει πίσω στη Γη μόνο τις ουσιαστικές πληροφορίες, εξοικονομώντας πολύτιμο bandwidth.
Βέβαια, η χρήση αλγορίθμων στο διάστημα δεν είναι κάτι εντελώς καινούργιο. Το κινεζικό Chang’e-6, που προσεδαφίστηκε στην αθέατη πλευρά της Σελήνης το 2024, χρησιμοποίησε βασικά νευρωνικά δίκτυα για αυτόνομη πλοήγηση, ενώ και τα ρόβερ Curiosity και Perseverance της NASA στον Άρη κινούνται ημιαυτόνομα εδώ και χρόνια. Οι υπολογιστές τους όμως είναι εξαιρετικά αδύναμοι με τα σημερινά δεδομένα, θυμίζοντας laptops της δεκαετίας του 1990. Αντίθετα, ο υπολογιστής Spaceborne-4 του FLIP βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο σύγχρονο hardware, συνδυάζοντας έναν ισχυρό επεξεργαστή 64-bit με μια GPU που εκτελεί πολλές εργασίες ταυτόχρονα.
Από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό στις ακραίες συνθήκες της Σελήνης
Η HPE έχει ήδη δοκιμάσει τρεις υπολογιστές της σειράς Spaceborne στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS). Δύο από αυτούς, που εκτοξεύτηκαν το 2021 και το 2024, έτρεξαν το μοντέλο Llama 3.2 της Meta στο πλαίσιο του προγράμματος «Space Llama» το 2025, βοηθώντας τους αστροναύτες στις ερευνητικές τους εργασίες. Κόντρα στις αρχικές προβλέψεις, ο κάθε υπολογιστής άντεξε πάνω από δύο χρόνια σε τροχιά. Αντί η εταιρεία να ξοδέψει χρόνια φτιάχνοντας πανάκριβο διαστημικό hardware, βασίστηκε σε ειδικό λογισμικό που παρακολουθεί το σύστημα για βλάβες από την κοσμική ακτινοβολία. Όταν η ακτινοβολία ανεβαίνει, το λογισμικό ρίχνει αυτόματα την ισχύ και την ταχύτητα του υπολογιστή για να προστατεύσει τα κυκλώματα.
Η Σελήνη όμως είναι ένα πολύ πιο εχθρικό περιβάλλον από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου η θερμοκρασία είναι σταθερά γύρω στους 20 βαθμούς Κελσίου. Το FLIP θα προσεδαφιστεί κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης, εκεί όπου η θερμοκρασία χτυπάει 80 βαθμούς Κελσίου στο φως του ήλιου και πέφτει στους -200 βαθμούς στα σκοτεινά σημεία όπου το ρόβερ θα ψάξει για πάγο. Ταυτόχρονα, η κοσμική ακτινοβολία στην επιφάνεια είναι σχεδόν τριπλάσια σε σχέση με τον ISS, ο οποίος προστατεύεται από το μαγνητικό πεδίο της Γης. Παρόλα αυτά, ο τεχνικός διευθυντής της HPE, Scott Wiest, εκτιμά πως ο υπολογιστής, που θα ψύχεται μέσω των ψυγείων του ίδιου του ρόβερ, θα βγάλει εις πέρας την αποστολή των 10 ημερών.
Οι επιφυλάξεις και η ματιά του Techmaniacs
Δεν λείπουν πάντως και οι φωνές που κρατούν μικρό καλάθι. Η Roser Almenar, ερευνήτρια τεχνητής νοημοσύνης και διαστημικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Βαλένθια, αναγνωρίζει πως η AI μπορεί να λύσει τα χέρια στις μελλοντικές αποστολές στον Άρη, όμως προειδοποιεί πως τα γλωσσικά μοντέλα εξακολουθούν να παράγουν ανακριβείς ή παραπλανητικές πληροφορίες, και στο διάστημα ακόμα και το παραμικρό λάθος μπορεί να αποβεί μοιραίο για μια αποστολή.
Και εδώ είναι όλη η ουσία. Το να χρησιμοποιείς αλγόριθμους computer vision και νευρωνικά δίκτυα για να μη πέσει ένα ρόβερ μέσα σε κρατήρα είναι απολύτως λογικό. Το να βάζεις όμως Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLMs), τα οποία όπως βλέπουμε καθημερινά στη Γη έχουν παραισθήσεις και εφευρίσκουν δικά τους στοιχεία, να παίρνουν αποφάσεις σε μια αποστολή εκατομμυρίων δολαρίων στη Σελήνη, ακούγεται περισσότερο σαν διαφημιστικό τρικ για να μπει η ταμπέλα του «AI» και στο διάστημα. Η δεκαήμερη αποστολή του FLIP τον Νοέμβριο θα δείξει αν όντως υπάρχει ουσία πίσω από το εγχείρημα.
