Σήμερα αρκεί ένα smartphone ή μια σύγχρονη φωτογραφική μηχανή για να απαθανατίσουμε μια ολική έκλειψη Ηλίου. Πριν από σχεδόν δύο αιώνες όμως, κάτι τέτοιο έμοιαζε αδιανόητο. Κι όμως, στις 28 Ιουλίου 1851, ένας Γερμανός φωτογράφος κατάφερε να γράψει ιστορία, τραβώντας την πρώτη φωτογραφία ολικής έκλειψης Ηλίου που καταγράφηκε ποτέ.
Μια φωτογραφία που πέρασε στην ιστορία
Ο φωτογράφος Γιόχαν Γιούλιους Φρίντριχ Μπερκόφσκι (Johann Julius Friedrich Berkowski) βρισκόταν στο Αστεροσκοπείο του Κένιγκσμπεργκ, στη σημερινή ρωσική πόλη Καλίνινγκραντ, όταν η Σελήνη άρχισε να καλύπτει πλήρως τον Ήλιο.
Εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν φιλμ ούτε ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές. Ο Μπερκόφσκι χρησιμοποίησε τη μέθοδο της δαγκεροτυπίας, μία από τις πρώτες τεχνικές φωτογράφησης στην ιστορία. Η εικόνα αποτυπωνόταν πάνω σε μια επάργυρη χάλκινη πλάκα, η οποία προηγουμένως είχε υποστεί ειδική χημική επεξεργασία ώστε να γίνει ευαίσθητη στο φως.
Μόλις 221 δευτερόλεπτα για να πετύχει
Η συγκεκριμένη ολική έκλειψη διήρκεσε μόλις 221 δευτερόλεπτα στο σημείο των παρατηρήσεων. Ο Μπερκόφσκι χρησιμοποίησε ένα μικρό διοπτρικό τηλεσκόπιο διαμέτρου μόλις 6 εκατοστών, προσαρμοσμένο σε ηλιόμετρο, και πραγματοποίησε έκθεση διάρκειας 84 δευτερολέπτων.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό για τα δεδομένα της εποχής. Η φωτογραφία κατέγραψε όχι μόνο τον σκοτεινό δίσκο της Σελήνης μπροστά από τον Ήλιο, αλλά και το ηλιακό στέμμα (κορόνα), το εξαιρετικά αραιό και θερμό εξωτερικό στρώμα της ηλιακής ατμόσφαιρας, το οποίο γίνεται ορατό μόνο κατά τη διάρκεια μιας ολικής έκλειψης.
Γιατί αυτή η φωτογραφία ήταν τόσο σημαντική
Μέχρι τότε οι επιστήμονες βασίζονταν αποκλειστικά σε σκίτσα που σχεδίαζαν οι παρατηρητές την ώρα της έκλειψης. Η φωτογραφία του Μπερκόφσκι αποτέλεσε την πρώτη αντικειμενική καταγραφή του φαινομένου, ανοίγοντας τον δρόμο για την αστροφωτογραφία και την επιστημονική μελέτη του Ήλιου μέσω φωτογραφικών μεθόδων.
Είναι μάλιστα ειρωνικό ότι το ιστορικό αυτό επίτευγμα ήρθε τη στιγμή που η δαγκεροτυπία έφτανε στο τέλος της, καθώς λίγο αργότερα αντικαταστάθηκε από πιο σύγχρονες και οικονομικές φωτογραφικές τεχνικές.
Η επόμενη μεγάλη ευκαιρία έρχεται τον Αύγουστο του 2026
Όσοι θέλουν να ζήσουν μια αντίστοιχη εμπειρία δεν θα χρειαστεί να περιμένουν πολύ. Στις 12 Αυγούστου 2026 θα πραγματοποιηθεί μία από τις σημαντικότερες ολικές εκλείψεις Ηλίου των τελευταίων ετών. Η σκιά της Σελήνης θα διασχίσει τη βόρεια Σιβηρία, τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και θα καταλήξει στην Ισπανία. Η μέγιστη διάρκεια της ολικότητας θα φτάσει τα 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα.
Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι ο Ήλιος δεν πρέπει ποτέ να παρατηρείται χωρίς πιστοποιημένα ειδικά γυαλιά, παρά μόνο κατά τη σύντομη φάση της πλήρους ολικότητας. Για τη φωτογράφιση απαιτούνται επίσης κατάλληλα ηλιακά φίλτρα, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος τόσο για τον εξοπλισμό όσο και για την όραση.
Αν χάσετε την έκλειψη του 2026, υπάρχει ακόμη μία ιδιαίτερα σημαντική ευκαιρία. Στις 2 Αυγούστου 2027 θα πραγματοποιηθεί η μεγαλύτερη σε διάρκεια ολική έκλειψη Ηλίου του 21ου αιώνα, η οποία θα προσφέρει περισσότερα από έξι λεπτά ολικότητας σε ορισμένες περιοχές της Γης και θα είναι ορατή και από την Ελλάδα.
