Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες είναι ένα αριστούργημα της φύσης και της εξελικτικής μηχανικής. Πρόκειται για ένα πανέμορφο αρπακτικό, που είναι ίσως το πιο καλά εξοπλισμένο για να κυνηγά στο νερό, πιάνοντας μεγάλες ταχύτητες και με την ικανότητα να ανιχνεύει θηράματα σε πολύ μεγάλες αποστάσεις. Το σώμα τους δεν έχει αλλάξει πάρα πολύ εδώ και εκατομμύρια χρόνια και μάλλον δεν έχει χρειαστεί, αφού είναι τρομερά αποδοτικό στο να παραμένει αθόρυβο, ταχύτατο και αποτελεσματικό.
Οι ίδιοι οι χρωματισμοί του το καμουφλάρουν άριστα όταν τον κοιτάμε από πάνω, με το βαθύ σκούρο χρώμα του να τον κρύβει μέσα στο σκοτάδι του ωκεανού, ενώ η λευκή κοιλιά του, τον κάνει να χάνεται στην ηλιόλουστη επιφάνεια, όταν τον κοιτάμε από κάτω.
Η μύτη του διαθέτει ηλεκτρικούς αισθητήρες που μπορούν να ανιχνεύσουν τον ηλεκτρισμό που δημιουργείται από την κίνηση των θηραμάτων του ένα χιλιόμετρο μακριά, ενώ μπορεί να μυρίσει μια σταγόνα αίμα σε μια πισίνα ολυμπιακών διαστάσεων. Όταν εντοπίσει το θήραμά του, μπορεί από την ήρεμή κίνησή του να αναπτύξει ακαριαία ταχύτητες που φτάνουν τα 60 χιλιόμετρα την ώρα, διασχίζοντας το νερό σαν τορπίλη. Και τότε έρχεται το πιο εμβληματικό χαρακτηριστικό του που έχει γίνει ταινία, τα θανατηφόρα σαγόνια του με δόντια κοφτερά σαν ξυράφι, όπως αρμόζει σε ένα έναν κορυφαίο θηρευτή των θαλασσών.
Μέχρι και σήμερα τα δόντια του μεγάλου λευκού καρχαρία γοητεύουν τους επιστήμονες. Απολιθωμένα δείγματα από τα σαγόνια τους συλλέγονται εδώ και αιώνες από την επιστημονική κοινότητα, με τη γνάθο τους να είναι χαρακτηριστική και εύκολα αναγνωρίσιμη.
Παρά τα πάρα πολλά δείγματα, λίγα είναι γνωστά για το πως αλλάζουν τα δόντια τους κατά μήκος της γνάθου για να ανταποκριθούν στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής του θηρευτή. Έτσι, μια νέα μελέτη έθεσε σαν στόχο να δώσει απαντήσει σε αυτό το ερώτημα.
Μεγάλοι Λευκοί Καρχαρίες: Τα δόντια τους είναι από βελόνες μέχρι οδοντωτές λεπίδες
Τα διαφορετικά είδη καρχαριών εξελίσσου τα δόντια τους ανάλογα με τις διατροφικές τους ανάγκες. Έτσι, έχουμε καρχαρίες με βολονοειδή δόντια για να μπορούν να κυνηγούν καλαμάρια χωρίς να γλιστράνε, ενώ άλλοι αναπτύσσουν πεπλατυσμένους γομφίους για να μπορούν να συνθλίβουν οστρακοειδή, ενώ άλλοι καρχαρίες έχουν για δόντια οδοντωτές λεπίδες για να σκίζουν την σάρκα και τα στρώματα λίπους των θαλάσσιων θηλαστικών.
Επιπλέον, τα δόντια ενός καρχαρία είναι κατά κάποιο τρόπο μιας χρήση, δηλαδή αντικαθίστανται συνεχώς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, με ένα νέο δόντι να βγαίνει και να αντικαθιστά ένα άλλο κάθε λίγες εβδομάδες.
Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες είναι διάσημη για τα μεγάλα, τριγωνικά τους δόντια, σαν οδοντωτές λεπίδες που είναι σχεδιασμένες για να πιάνουν και να τεμαχίζουν θηλαστικά όπως φώκιες και φάλαινες.
Όμως η διατροφή τους δεν είναι ίδια σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Για παράδειγμα οι νεαροί καρχαρίες δεν κυνηγούν φώκιες μέχρι να φτάσουν σε μήκος τα τρία μέτρα. Μέχρι τότε τρέφονται με μικρότερα ψάρια και καλαμάρια.
Αυτό όμως φέρνει ένα νέο ερώτημα. Αλλάξουν τα δόντια του καρχαρία όσο αλλάζουν κάθε μερικές εβδομάδες, ώστε να ανταποκριθούν στις διατροφικές αλλαγές του κατά τη διάρκεια της ζωής τους;
Προηγούμενες μελέτες επικεντρώθηκαν είτε σε ένα μικρό αριθμό δοντιών ή σε μεμονωμένα στάδια στη ζωή ενός μεγάλου λευκού καρχαρία. Έτσι, χρειαζόμασταν μια πιο μεγάλη μελέτη που να μας δίνει μια πλήρη εικόνα για το πως αλλάζει το σχήμα των δοντιών σε όλη τη γνάθο. Έτσι, οι επιστήμονες μελέτησαν την άνω και κάτω γνάθο, αλλά και το μπροστινό μέρος του στόματός του, από την παιδική μέχρι την ενήλικη ζωή τους.
Τελικά τα δόντια του μεγάλου λευκού καρχαρία αλλάζουν κατά τη διάρκεια της ζωής του
Οι ερευνητές εξέτασαν τα δόντια από σχεδόν 100 λευκούς καρχαρίες και ανακάλυψαν σαφή μοτίβα. Αρχικά το σχήμα των δοντιών τους αλλάζει δραματικά κατά μήκος όλης της γνάθου. Τα πρώτα έξι δόντια σε κάθε πλευρά είναι ιδανικά και συμμετρικά, με τριγωνικό σχήμα. Πρόκειται για δόντια που ενδείκνυνται για σύλληψη, τρύπημα και κοπή της σάρκας του θηράματος.
Όμως, μετά το έκτο δόντι το σχήμα αρχίζει αν αλλάζει. Τα δόντια γίνονται πιο λεπιδωτά και ακόμα καλύτερα στο σχίσιμο και την κοπή της σάρκας των θηραμάτων τους. Αυτή η μετάβαση σηματοδοτεί μια λειτουργική διαίρεση μέσα στη γνάθο όπου διαφορετικά δόντια παίζουν διαφορετικούς ρόλους κατά τη διάρκεια της σίτισης, όπως ακριβώς εμείς ως άνθρωποι έχουμε κοπτήρες στο μπροστινό μέρος και γομφίους στο πίσω μέρος του στόματός μας.
Όμως όσο οι λευκοί καρχαρίες μεγαλώνουν, οι αλλαγές που συμβαίνουν στο στόμα του είναι πιο εντυπωσιακές. Μόλις φτάσουν τα τρία μέτρα σε μήκος έχουμε μια μεγάλη μεταμόρφωση στο στόμα τους. Πριν τα τρία μέτρα τα δόντια των νεαρών καρχαριών είναι αρκετά πιο λεπτά και διαθέτουν μικρές πλευρικές προεξοχές στη βάση του δοντιού, που ονομάζονται κυστίδια. Αυτά τα βοηθούν να πιάσουν μακρότερα και πιο ολισθηρά ψάρια και καλαμάρια. Όταν όμως οι καρχαρίες ξεπερνάνε τα τρία μέτρα, τα κυστίδια εξαφανίζονται και τα δόντια γίνονται πλατύτερα, πιο παχιά και πιο οδοντωτά.
Πρόκειται για μια μεγάλη αλλαγή στην οδοντοστοιχία των μεγάλων λευκών καρχαριών, που αντικατοπτρίζουν ένα σημείο καμπής για αυτούς. Ο νεαροί καρχαρίες τρέφονται με ψάρια και μικρά θηράματα που απαιτούν ακρίβεια και την ικανότητα να πιάνουν μικρότερα σώματα. Όταν όμως οι καρχαρίες μεγαλώνουν, το ίδιο κάνουν και τα θηράματά τους, με περισσότερα θηλαστικά να μπαίνουν στη διατροφή τους. Πρόκειται για μεγάλα ζώα, που απαιτούν πιο σκληρά και κοφτερά δόντια και μεγαλύτερη δύναμη στη κοπή τους.
Όταν τα σαγόνια φτάσουν στο απαραίτητο μέγεθος, ξεκινάει η ανάπτυξη ενός νέου είδους δοντιού, που είναι ικανό όχι μόνο να κόψει πυκνή σάρκα, αλλά και να σπάσει οστά. Όμως μερικά δόντια ξεχωρίζουν ακόμα περισσότερο. Τα δύο πρώτα δόντια εκατέρωθεν της γνάθου, τα τέσσερα κεντρικά δόντια, είναι σημαντικά παχύτερα στη βάση. Αυτά φαίνεται να είναι τα κύρια δόντια «κρούσης», τα οποία δέχονται τη δύναμη του αρχικού δαγκώματος.
Εν τω μεταξύ, το τρίτο και το τέταρτο άνω δόντι είναι ελαφρώς κοντύτερα και υπό γωνία, υποδηλώνοντας έναν εξειδικευμένο ρόλο στο κράτημα του θηράματος που αγωνίζεται για να ξεφύγει. Το μέγεθος και η θέση τους φαίνεται πως μπορεί να επηρεάζεται από την υποκείμενη δομή του κρανίου, για την τοποθέτηση βασικών αισθητήριων ιστών που εμπλέκονται με την απίστευτη όσφρηση των καρχαριών. Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες έχουν παραπάνω ισχυρά όπλα από τα σαγόνια τους.
Διαπιστώσαμε επίσης σταθερές διαφορές μεταξύ της άνω και της κάτω γνάθου. Τα κάτω δόντια έχουν σχήμα για να αρπάζουν και να συγκρατούν το θήραμα, ενώ τα άνω δόντια έχουν σχεδιαστεί για να τεμαχίζουν και να διαμελίζουν – ένα συντονισμένο σύστημα που μετατρέπει το δάγκωμα του λευκού καρχαρία σε ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο κυνηγιού και σίτισης.
Τα δόντια του λευκού καρχαρία δεν είναι στατικά
Τα δόντια του λευκού καρχαρία δεν είναι στατικά όπλα, αλλά ένας ζωντανός μηχανισμός που λειτουργεί και σαν αρχείο του μεταβαλλόμενου τρόπου ζωής τους. Η συνεχής αλλαγή τους μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε τις αλλαγές στη διατροφή τους, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους και τις ανάπτυξής τους.
Η νέα μελέτη ρίχνει παραπάνω φως στο γιατί οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες είναι ο κορυφαίος θηρευτής των θαλασσών, με το σύστημα σίτισής τους να προσαρμόζεται άριστα στις συνθήκες και την ηλικία τους. Τα δεδομένα που μπορούμε πλέον να πάρουμε από τα δόντια ενός λευκού καρχαρία, εκτός από τις διατροφικές του συνήθειες, πλέον μας αποκαλύπτει και την ηλικία του και το στάδιο ανάπτυξής του.
Ακολουθήστε το Techmaniacs.gr στο Google News για να διαβάζετε πρώτοι όλα τα τεχνολογικά νέα. Ένας ακόμα τρόπος να μαθαίνετε τα πάντα πρώτοι είναι να προσθέσετε το Techmaniacs.gr στον RSS feeder σας χρησιμοποιώντας τον σύνδεσμο: https://techmaniacs.gr/feed/.
