Η Google κάποτε είχε ως βασικό της μανιφέστο το περίφημο «Don’t be evil», όμως στην εποχή της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης αυτό το μότο φαίνεται πως έχει πάει περίπατο. Σήμερα μαθαίνουμε πως ο αμερικανικός κολοσσός προκάλεσε ένα τεράστιο οικολογικό πλήγμα στη Φινλανδία, κόβοντας τουλάχιστον 250.000 δέντρα για χάρη ενός νέου data center. Η έκταση που ισοπεδώθηκε βρίσκεται στην περιοχή Muhos και καλύπτει περίπου 330 εκτάρια παρθένου δάσους.
Η υπόθεση έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικές κοινωνίες, ενώ οι αρμόδιες κρατικές αρχές διέταξαν την άμεση αναστολή των εργασιών σε δύο εργοτάξια της εταιρείας μέχρι να ολοκληρωθούν οι σχετικοί έλεγχοι.
Το πιο εξοργιστικό στοιχείο στην όλη ιστορία είναι ότι η Google προχώρησε στην αποψίλωση των εκτάσεων πριν καν ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διαδικασίες περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Η αστυνομία της πόλης Oulu ξεκίνησε επίσημη προκαταρκτική έρευνα για τις εργασίες στο Muhos στις 29 Οκτωβρίου, εξετάζοντας σοβαρές παρατυπίες αλλά και προβλήματα στη διαχείριση των υδάτων της περιοχής.
Δεν πρόκειται μόνο για 250.000 δέντρα
Η μεγαλύτερη καταστροφή έγινε στο Muhos, όπου καθαρίστηκαν από δέντρα περίπου 330 εκτάρια για να ετοιμαστεί ο χώρος ανέγερσης των εγκαταστάσεων. Σύμφωνα με την επίσημη εκτίμηση της Mari Annala από τη Φινλανδική Ένωση για την Προστασία της Φύσης, τουλάχιστον 250.000 δέντρα απομακρύνθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες.
Υπάρχει όμως και δεύτερο μέτωπο, στην περιοχή Otanmäki κοντά στην πόλη Kajaani. Εκεί, η ίδια περιβαλλοντολόγος υπολογίζει ότι κόπηκαν επιπλέον 150.000 δέντρα. Αν οι αριθμοί επιβεβαιωθούν πλήρως, το σύνολο και στα δύο εργοτάξια αγγίζει τα 400.000 δέντρα, ένα μέγεθος που συνιστά ανεπανόρθωτη οικολογική καταστροφή.
Μαζί με τα δέντρα, τα συνεργεία ξήλωσαν εντελώς το επιφανειακό έδαφος για τη διάνοιξη δρόμων και την προετοιμασία των μελλοντικών κτιρίων. Γι’ αυτόν τον λόγο, η φινλανδική εποπτική αρχή LVV (Κέντρο ELY) διέταξε να παγώσει κάθε προπαρασκευαστική εργασία μέχρι να υπάρξει ολοκληρωμένη περιβαλλοντική μελέτη. Η εντολή στρέφεται κατά της Tuike Finland, της θυγατρικής που έχει στήσει η Google στη χώρα για τέτοιου είδους κατασκευαστικά έργα.
Σοβαρά προβλήματα με τη διαχείριση των υδάτων
Η αποψίλωση δεν είναι η μόνη απειλή. Στο Muhos, οι κάτοικοι καταγγέλλουν ότι λασπώδη, καφέ νερά απορρέουν ανεξέλεγκτα από το εργοτάξιο και καταλήγουν σε ένα ρέμα που τροφοδοτεί τον ποταμό Oulujoki, ο οποίος περνά μόλις 400 μέτρα πιο πέρα. Αυτό εγκυμονεί τεράστιο κίνδυνο τόσο για την ποιότητα του πόσιμου νερού όσο και για την αντιπλημμυρική θωράκιση της περιοχής σε περιόδους έντονων καταιγίδων.
Η αστυνομία διερευνά παραβάσεις στα συστήματα αποστράγγισης, ενώ η εποπτική αρχή ζήτησε από την Tuike Finland να καταθέσει νέο, αυστηρότερο σχέδιο διαχείρισης υδάτων μέχρι τις 5 Νοεμβρίου, λαμβάνοντας υπόψη τις βροχές, το λιώσιμο του χιονιού και τα ιδιαίτερα όξινα εδάφη του φινλανδικού βορρά. Την ίδια στιγμή, κάτοικοι στο Otanmäki αναφέρουν ότι η πανίδα έχει εκδιωχθεί από το κατεστραμμένο δάσος, με αποτέλεσμα λύκοι να εμφανίζονται όλο και συχνότερα μέσα σε κατοικημένες ζώνες.
Η Google ζητάει συγγνώμη αλλά δηλώνει «καλόπιστη»
Μπροστά στην κατακραυγή, ο επικεφαλής της Google στη Φινλανδία, Antti Järvinen, ζήτησε δημόσια συγνώμη για την κατάσταση. Ισχυρίστηκε ωστόσο ότι η εταιρεία λειτούργησε με βάση την κατανόηση που είχε για τη νομοθεσία και σε συνεννόηση με τις αρχές. Παράλληλα, υποσχέθηκε δενδροφύτευση σε 130 εκτάρια στο Muhos, κίνηση που εξόργισε ακόμα περισσότερο τις οικολογικές οργανώσεις, καθώς καλύπτει λιγότερη από τη μισή έκταση από αυτή που ισοπεδώθηκε.
Η Google επιμένει πως δεν παραβίασε σκόπιμα τους νόμους. Μπορεί η δικαστική έρευνα να μην έχει καταλήξει ακόμη σε τελεσίδικη απόφαση, η ουσία όμως παραμένει: η εταιρεία προχώρησε εν γνώσει της στο γκρέμισμα του δάσους πριν πάρει τις οριστικές περιβαλλοντικές εγκρίσεις.
Επενδύσεις 13 δισ. ευρώ στο όνομα του AI
Το υπόβαθρο της υπόθεσης είναι φυσικά το μέγεθος των χρημάτων. Τον περασμένο Σεπτέμβριο η Google ανακοίνωσε επενδυτικό πλάνο μαμούθ ύψους 13 δισεκατομμυρίων ευρώ στη Φινλανδία για τη διετία 2027-2028, με επίκεντρο τις υποδομές cloud και τεχνητής νοημοσύνης. Είναι κάτι αντίστοιχο με τις συμφωνίες που υπογράφει κατά καιρούς η Ελλάδα με τη Microsoft, όπου μαζί με τα data centers παίρνουμε δώρο και σεμινάρια εκπαίδευσης δημοσίων υπαλλήλων στα προγράμματά της, δηλαδή μηδενική ουσιαστική προστιθέμενη αξία.
Οι βόρειες χώρες αποτελούν μαγνήτη για τέτοιες εγκαταστάσεις λόγω του παγωμένου κλίματος που μειώνει δραστικά το κόστος ψύξης των servers. Όλοι οι τεχνολογικοί γίγαντες τρέχουν στον βορρά για να γλιτώσουν ρεύμα και έξοδα. Όμως το τίμημα είναι βαρύ: όσο θεριεύει η τεχνητή νοημοσύνη, τόσο περισσότερα data centers θα χρειάζονται, δεσμεύοντας γιγαντιαίες εκτάσεις, ασύλληπτες ποσότητες ενέργειας και πολύτιμους υδάτινους πόρους σε βάρος του περιβάλλοντος και των κατοίκων.
Η αστυνομική έρευνα στη Φινλανδία θα συνεχιστεί μέσα στο 2027. Μέχρι τότε, η υπόθεση θα αποτελεί το πιο τρανταχτό παράδειγμα του πώς η βιασύνη των Big Tech για κυριαρχία στο AI ισοπεδώνει κάθε περιβαλλοντική ευαισθησία. Στις ΗΠΑ μπορεί οι εταιρείες αυτές να έχουν πάρει λευκή επιταγή από την κυβέρνηση, στην Ευρώπη όμως τα πράγματα είναι ευτυχώς διαφορετικά. Στις σοβαρές χώρες, τουλάχιστον, δεν πανηγυρίζουν όλοι όταν ένας κολοσσός έρχεται να εξαφανίσει ένα δάσος για να στήσει servers.
