Υπάρχει η πεποίθηση πως η προσωπικότητα και η συμπεριφορά είναι κληρονομικές. Πόσο από αυτή όμως ορίζεται πραγματικά από τα γονίδιά μας; Μια νέα μελέτη, που αποτελεί τη μεγαλύτερη που έχει γίνει ποτέ για το θέμα, αποκαλύπτει τα βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και δείχνει πως το DNA παίζει ρόλο σε αυτά. Όμως, το DNA απέχει πολύ από το να εξηγήσει το μεγαλύτερο μέρος των διαφορών που παρατηρούμε ανάμεσα στους ανθρώπους.
Οι ερευνητές κατάφεραν να εντοπίσουν 1.260 γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, εκ των οποίων τα 824 δεν είχαν συνδεθεί στο παρελθόν με αυτήν. Η εκτενής μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα από 46 ομάδες, με τη μεγαλύτερη από αυτές να περιλαμβάνει 1,14 εκατομμύρια ανθρώπους.
Τα «Big Five» της προσωπικότητας
Η μελέτη επικεντρώθηκε στα Big Five, δηλαδή τις 5 ευρύτερες διαστάσεις που χρησιμοποιούν οι ψυχολόγοι για να περιγράψουν την ανθρώπινη προσωπικότητα. Αυτές είναι η εξωστρέφεια, η συγκαταβατικότητα, η ευσυνειδησία, ο νευρωτισμός και το πόσο ανοιχτοί είμαστε σε νέες εμπειρίες (δεκτικότητα).
Για τη μελέτη, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν σύγχρονες μελέτες συσχέτισης σε όλο το γονιδίωμα (GWAS), αναζητώντας τις παραλλαγές που εμφανίζονται συστηματικά μαζί σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Βέβαια, το ζητούμενο δεν είναι να βρεθεί κάποιο συγκεκριμένο γονίδιο της εξωστρέφειας ή του νευρωτισμού. Στην πραγματικότητα έχουμε κάτι αρκετά πιο σύνθετο, όπου κάθε μεμονωμένη γενετική παραλλαγή έχει πάρα πολύ μικρή επίδραση.
Το DNA εξηγεί μόνο ένα μικρό μέρος της προσωπικότητας
Αν και εντοπίστηκαν πάρα πολλές γενετικές παραλλαγές, η γενετική ποικιλία που κατάφερε να καταγράψει η μελέτη εξηγεί μόλις το 7,4% έως 10,6% των διαφορών στην προσωπικότητα που εμφανίζουν οι άνθρωποι. Όταν μάλιστα οι ερευνητές προσπάθησαν να προβλέψουν την προσωπικότητα ξεχωριστών ομάδων ανθρώπων, μπορούσαν να εξηγήσουν λιγότερο από το 4% της διακύμανσης.
Αυτό σημαίνει πως τα γονίδια, ενώ παίζουν κάποιο ρόλο στην προσωπικότητα, δεν είναι αρκετά από μόνα τους για να προβλέψουμε πώς είναι ένας άνθρωπος.
Τον μεγαλύτερο ρόλο τον παίζει το περιβάλλον
Οι επιστήμονες εξέτασαν αδέρφια και διζυγωματικά δίδυμα, ώστε να ξεχωρίσουν καλύτερα την επίδραση των γονιδίων από εκείνη που παρατηρείται στο κοινό οικογενειακό περιβάλλον.
Τα αποτελέσματα έδειξαν πως οι γενετικές επιδράσεις στην προσωπικότητα μέσα στις οικογένειες ήταν σχεδόν ίδιες με αυτές που παρατηρήθηκαν μεταξύ ανθρώπων που δεν είχαν συγγενική σχέση.
Παράλληλα, η μελέτη δείχνει πως είναι ιδιαίτερα σημαντικοί και άλλοι παράγοντες. Το αναθρεπτικό περιβάλλον, η διατροφή και η κουλτούρα επηρεάζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την προσωπικότητα συνολικά και είναι αυτά που εξηγούν σε μεγάλο βαθμό τις ατομικές διαφορές.
Μάλιστα, υπήρχαν διαφορές σε ορισμένα χαρακτηριστικά ανάμεσα στις ομάδες που μελετήθηκαν. Για παράδειγμα, τα γενετικά μοτίβα που σχετίζονται με τη συγκαταβατικότητα παρουσίασαν σημαντική μεταβλητότητα, κάτι που μπορεί να οφείλεται τόσο στον τρόπο με τον οποίο μετρούσε το χαρακτηριστικό κάθε ερωτηματολόγιο όσο και σε πραγματικές πολιτισμικές διαφορές.
Είναι αδύνατο να καταλάβουμε την προσωπικότητα κάποιου μόνο από το DNA
Από ό,τι φαίνεται, η γενετική δεν μπορεί να μας παράσχει σαφή μοτίβα που συνδέουν την προσωπικότητα με άλλες πτυχές της ζωής. Οι ερευνητές, για παράδειγμα, εντόπισαν γενετικούς συνδέσμους μεταξύ της εξωστρέφειας και του κινδύνου μόλυνσης από COVID-19 στα πρώτα χρόνια της πανδημίας, πιθανώς λόγω της μεγαλύτερης ανάγκης για κοινωνική επαφή.
Όμως οι ίδιοι ερευνητές αναφέρουν πως αυτό δεν σημαίνει ότι η προσωπικότητα ενός ατόμου μπορεί να προβλεφθεί από το γονιδίωμά του.
Όπως σημειώνει ο γενετικός επιδημιολόγος Michel Nivard, τα γονίδια προσφέρουν πληροφορίες κυρίως όταν εξετάζουμε μεγάλες ομάδες ανθρώπων και όχι όταν προσπαθούμε να καταλάβουμε με ακρίβεια έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.
Η έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nature δείχνει πως η προσωπικότητα δεν είναι αποτέλεσμα μόνο των γονιδίων μας, αλλά μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών και του περιβάλλοντος. Μάλιστα, το γονιδίωμα παίζει σχετικά μικρό ρόλο στη συνολική διαμόρφωση της προσωπικότητάς μας.
