Ο Bill Gates οραματίζεται ένα μέλλον όπου η τεχνητή νοημοσύνη και τα ανθρωποειδή ρομπότ θα παράγουν αγαθά και υπηρεσίες τόσο φθηνά, που η έννοια της έλλειψης αγαθών θα πάψει να υπάρχει. Ο δρόμος όμως μέχρι να φτάσουμε σε αυτή την ουτοπία δε θα είναι καθόλου ρόδινος. Σύμφωνα με τον ιδρυτή της Microsoft, η ανθρωπότητα έχει μπροστά της τουλάχιστον δύο δεκαετίες γεμάτες άγριες αναταράξεις στην αγορά εργασίας.
Μιλώντας στο podcast Decoder του The Verge, ο Gates περιέγραψε αυτή τη μετάβαση ως μια περίοδο που θα αφήσει πίσω της πολλούς κερδισμένους αλλά και αμέτρητους χαμένους. Καθώς τα γλωσσικά μοντέλα βελτιώνονται και τα ρομπότ αποκτούν δεξιότητες, η αυτοματοποίηση δε θα μείνει μόνο στα γραφεία, αλλά θα χτυπήσει και τη βαριά σωματική εργασία.
Ποια επαγγέλματα κινδυνεύουν πρώτα
Σύμφωνα με τον Gates, οι τηλεφωνικές πωλήσεις, η εξυπηρέτηση πελατών, το customer support και τα λογιστικά γραφεία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του πυρός. Τα συστήματα AI μπορούν ήδη να κάνουν αυτές τις δουλειές πολύ πιο γρήγορα, ασύγκριτα φθηνότερα και χωρίς ανθρώπινα λάθη.
Αμέσως μετά, η αλλαγή θα περάσει στον φυσικό κόσμο. Αν τα ανθρωποειδή ρομπότ εξελιχθούν με τους ρυθμούς που περιμένει η Silicon Valley, μέσα στα επόμενα χρόνια θα μπορούν να χτίζουν σπίτια, να μαζεύουν σοδειές στα χωράφια, ακόμα και να εκτελούν πολύπλοκες χειρουργικές επεμβάσεις. Ο ίδιος πάντως ξεκαθάρισε πως το χρονοδιάγραμμα των 20 ετών είναι μια απλή εκτίμηση, καθώς όλα θα εξαρτηθούν από το πόσο γρήγορα οι κοινωνίες θα επιλέξουν να αντικαταστήσουν τα ανθρώπινα χέρια με μηχανές.
«Η δουλειά δεν είναι μόνο για να πληρώνεσαι»
Για τον Gates, το μεγάλο πρόβλημα της αυτοματοποίησης δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά βαθιά υπαρξιακό. Όπως εξηγεί, η δουλειά δίνει στον άνθρωπο έναν καθημερινό σκοπό, κοινωνικοποίηση και την αίσθηση ότι προσφέρει κάτι χρήσιμο. Ακόμα λοιπόν κι αν οι μηχανές ρίξουν το κόστος ζωής στα τάρταρα, μένουν δύο τεράστια αναπάντητα ερωτήματα, ποιος θα καρπώνεται τον παραγόμενο πλούτο και τι θα κάνει ο άνθρωπος σε μια οικονομία χωρίς θέσεις εργασίας.
Ανάμεσα στις ιδέες που έριξε στο τραπέζι είναι η δραστική μείωση των ωρών εργασίας, η συνταξιοδότηση σε πολύ μικρότερη ηλικία και η διατήρηση ορισμένων τομέων αποκλειστικά για ανθρώπους, όπως η τέχνη, ο αθλητισμός, η μαγειρική και η φροντίδα των παιδιών, έστω κι αν ένα ρομπότ θα μπορούσε τεχνικά να τα κάνει πιο αποδοτικά.
Οι διαφωνίες των Tech CEOs: Musk vs Altman
Φυσικά, ο Gates δεν είναι ο μόνος που προειδοποιεί για το σοκ της εργασίας. Ο Elon Musk υποστηρίζει εδώ και καιρό πως η μόνη λύση όταν τα ρομπότ πάρουν τις δουλειές θα είναι ένα καθολικό βασικό εισόδημα που θα μοιράζει το κράτος σε όλους, ενώ και ο επικεφαλής της Anthropic, Dario Amodei, μιλάει για πρωτοφανές κοινωνικό χάος τα επόμενα χρόνια.
Στον αντίποδα, ο Sam Altman της OpenAI προσπαθεί τώρα να μαζέψει τις παλιότερες υπερβολές του, δηλώνοντας πως το AI δεν έχει καταργήσει ακόμα τόσες δουλειές γραφείου όσες περίμενε, απομακρυνόμενος από τις προβλέψεις για μαζική ανεργία. Μάλιστα, όπως σημειώνει το Business Insider, παρά τις μαζικές απολύσεις στις Big Tech, η συνολική ανεργία στις ΗΠΑ δεν έχει μεταβληθεί ουσιαστικά στη διάρκεια του AI boom.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Είναι πολύ βολικό για πολυεκατομμυριούχους και δισεκατομμυριούχους που δεν έχουν δουλέψει σαν μισθωτοί ποτέ στη ζωή τους να φιλοσοφούν για το πώς “η εργασία δίνει νόημα στη ζωή” και πώς στο μέλλον θα δουλεύουμε λιγότερο και θα ασχολούμαστε με τη ζωγραφική και τη μαγειρική. Μόνο που αυτό το παραμύθι περί “εργασίας που απελευθερώνει τον άνθρωπο” θυμίζει τα πιο σκοτεινά συνθήματα εκμετάλλευσης στην ιστορία, όταν οι ελίτ βάφτιζαν τον εξαναγκασμό σε επιβίωση ως “προσωπική ολοκλήρωση”.
Στον πραγματικό κόσμο όμως, οι επιχειρήσεις δεν αντικαθιστούν εργαζομένους με AI για να τους χαρίσουν ελεύθερο χρόνο, αλλά για να κόψουν μισθούς, ασφαλιστικές εισφορές και να αυξήσουν τα κέρδη των μετόχων τους. Μέχρι να δούμε αν τα ανθρωποειδή ρομπότ θα χτίζουν όντως σπίτια σε 20 χρόνια ή αν πρόκειται για άλλη μια υπόσχεση τύπου πλήρους αυτόνομης οδήγησης που περιμένουμε εδώ και μια δεκαετία, το σίγουρο είναι πως η μετάβαση δε θα είναι καθόλου ευχάριστη για τους εργαζομένους που βρίσκονται στη βάση της πυραμίδας.
