Μια ομάδα επιστημόνων έκανε κάτι που ακούγεται ιδιαίτερα παράδοξο, όμως είναι πολύ πιθανό να τους βοηθήσει να διαβάσουν χαμένα αρχαία κείμενα. Έφτιαξαν δικούς τους παπύρους, τους τύλιξαν και στη συνέχεια τους έκαψαν. Με αυτό τον τρόπο ήθελαν να δοκιμάσουν έναν νέο τρόπο ανάγνωσης αρχαίων κειμένων, χωρίς την ανάγκη να ανοιχθούν οι εξαιρετικά ευαίσθητοι κύλινδροι των αρχαίων παπύρων.
Στη μελέτη τους που δημοσιεύθηκε στο PLOS One, δείχνουν πως ο μόλυβδος που υπάρχει στα περισσότερα αρχαία μελάνια μπορεί να κάνει τα γράμματα πιο εύκολα ανιχνεύσιμα με ακτίνες Χ.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να διαβαστούν
Η βιβλιοθήκη της Herculaneum καταστράφηκε κατά την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. Η ακραία θερμότητα ανθράκωσε τους παπύρους, μετατρέποντάς τους σε μαύρους και εξαιρετικά εύθραυστους κυλίνδρους.
Περίπου 1.800 πάπυροι και θραύσματα έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα από τη μεγάλη καταστροφή. Όμως, μεγάλο μέρος των κειμένων παραμένει καλά κρυμμένο, καθώς το μεγαλύτερο πρόβλημα με αρκετούς από αυτούς είναι πως το μελάνι που χρησιμοποιήθηκε είναι βασισμένο στον άνθρακα, όπως και ο ίδιος ο ανθρακούχος πάπυρος. Για αυτό τον λόγο, όταν οι εν λόγω πάπυροι σκανάρονται με ακτίνες Χ, τα γράμματα δεν ξεχωρίζουν από το υλικό του παπύρου.
Παράλληλα, αν οι πάπυροι ανοιχτούν, είναι πολύ πιθανό να διαλυθούν, με αποτέλεσμα να χαθούν για πάντα.
Το μυστικό βρίσκεται στον μόλυβδο
Η νέα ιδέα των επιστημόνων βασίζεται σε μια πολύ απλή ιδέα. Είναι γνωστό πως ο μόλυβδος απορροφά πολύ περισσότερες ακτίνες Χ από τον ανθρακούχο πάπυρο. Για αυτό, οι επιστήμονες δημιούργησαν σύγχρονους παπύρους από αιγυπτιακό πάπυρο και έκαναν χρήση μελανιού που περιείχε διαφορετικές ποσότητες μολύβδου. Στη συνέχεια έγραψαν πάνω τους με καλάμια, τους τύλιξαν και τους ανθράκωσαν σε φούρνο με πολύ λίγο οξυγόνο.
Όταν οι τεχνητοί πάπυροι εξετάστηκαν με X-ray CT και X-ray fluorescence, ο μόλυβδος μπορούσε να εντοπιστεί ακόμη και σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις. Τα γράμματα που περιείχαν μόλυβδο εμφανίζονταν πιο καθαρά στις σαρώσεις από τον γύρω ανθρακούχο πάπυρο.
Στη συνέχεια, με τα δεδομένα από τις ακτίνες Χ, κατάφεραν να ξετυλίξουν τις ψηφιακές σαρώσεις και να ανακτήσουν τα κείμενα που είχαν γράψει πάνω τους. Πρόκειται για μια νέα τεχνική που ίσως αποτελεί το κλειδί για το διάβασμα των αρχαίων παπύρων.
Η τεχνητή νοημοσύνη βοηθάει στην ανάγνωση
Η τεχνητή νοημοσύνη έχουμε πει πολλές φορές πως είναι ιδανική για την έρευνα και στην περίπτωση των παπύρων, αναλαμβάνει το εικονικό ξετύλιγμά τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη στην προσπάθεια ανάγνωσης των παπύρων της Herculaneum. Το Vesuvius Challenge, για παράδειγμα, έχει βοηθήσει στην ανάκτηση αρχαίου κειμένου από κλειστούς κυλίνδρους, ακόμη και όταν τα γράμματα είναι σχεδόν αόρατα στις αρχικές σαρώσεις.
Η νέα μελέτη προσφέρει και κάτι ακόμα όμως. Οι επιστήμονες γνωρίζουν τι περιέχουν οι δοκιμαστικοί πάπυροι, οπότε μπορούν με αυτό τον τρόπο να ελέγξουν και την ακρίβεια της νέας μεθόδου και το πόσο καλά δουλεύει. Με τα αποτελέσματα αυτά θα μπορέσουν να βελτιώσουν τους υπάρχοντες αλγόριθμους, για πιο αξιόπιστες αναγνώσεις.
Τώρα μπορούμε να διαβάσουμε όλους τους αρχαίους παπύρους;
Εδώ είναι κάτι που οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν από την αρχή. Η έρευνα δεν δείχνει πως όλοι οι πάπυροι της Herculaneum περιέχουν μόλυβδο, ενώ ακόμα δεν γνωρίζουν τον αριθμό αυτών που περιέχουν. Παράλληλα, χωρίς να δοκιμάσουν, δεν μπορούν να ξέρουν πόσοι πάπυροι μπορούν να διαβαστούν με αυτή την τεχνική.
Οι ερευνητές προτείνουν αρχικά τη χρήση ενός φορητού συστήματος X-ray fluorescence, ώστε να εντοπιστούν οι πάπυροι που περιέχουν μόλυβδο. Αυτοί θα μπορούσαν στη συνέχεια να εξεταστούν με πιο λεπτομερείς σαρώσεις και να υποβληθούν σε ψηφιακή επεξεργασία.
Αυτό που δείχνει όμως αυτή η μελέτη είναι πως οι αρχαίοι πάπυροι ίσως δεν χρειάζεται να ανοιχθούν για να διαβαστούν. Με τη βοήθεια των ακτίνων Χ και της τεχνητής νοημοσύνης, θα μπορούσαμε να ξετυλίξουμε τα μυστικά τους χωρίς καν να χρειαστεί να αγγίξουμε τον εύθραυστο πάπυρο.
Κάτω από τα μαύρα και κατεστραμμένα στρώματα αυτών των παπύρων μπορεί να βρίσκονται ακόμη έργα φιλοσοφίας, λογοτεχνίας και επιστήμης που χάθηκαν πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια. Η τεχνολογία ίσως μας επιτρέψει να τα διαβάσουμε χωρίς να καταστρέψουμε το ίδιο το βιβλίο και αυτό από μόνο του είναι μαγικό.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Η εν λόγω μελέτη δείχνει με τον καλύτερο τρόπο πως η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένα τρομερό εργαλείο στα χέρια της επιστήμης. Κατά τη γνώμη μου είναι και ο μόνος κλάδος που την χρειάζεται πραγματικά, αφού εκ φύσεως ελέγχει την εγκυρότητα των δεδομένων που της δίνονται και τα λάθη μπορούν να εντοπιστούν.
Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρούμε πως η τεχνητή νοημοσύνη έχει θέση στην επιστημονική διαδικασία, όμως δεν έχει θέση στο ευρύ κοινό, αφού ο μέσος άνθρωπος δεν θα ελέγξει ποτέ την εγκυρότητα όσων λέει. Και πιστέψτε με, κάνει τεράστια λάθη, όπως βλέπουμε σε μέσα που γράφουν τα άρθρα τους με τεχνητή νοημοσύνη. Όμως αυτά τα άρθρα δεν περνάνε peer-review, όπως περνάνε οι επιστημονικές μελέτες και εκεί είναι το πρόβλημα.
