Κάθε μέρα εκατοντάδες δισεκατομμύρια κύτταρα του ανθρώπινου σώματος πεθαίνουν και αντικαθίστανται μέσα από μια διαδικασία η οποία ακολουθεί γνωστές βιολογικές διεργασίες.
Ερευνητική ομάδα από το La Trobe Institute for Molecular Science (LIMS) στην Αυστραλία, με επικεφαλής τον βιοχημικό Ivan Poon, μελέτησε πώς ακριβώς διασπώνται τα κύτταρα όταν πεθαίνουν μέσω της προγραμματισμένης διαδικασίας κυτταρικού θανάτου. Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στο έγκριτο περιοδικό Nature Communications.
Τι είναι τα F-ApoEVs ή το «αποτύπωμα του θανάτου»;
Μέχρι σήμερα η επιστημονική κοινότητα θεωρούσε ότι η καταστροφή των κυττάρων ήταν μια απλή διαδικασία. Ωστόσο, χρησιμοποιώντας εξειδικευμένες τεχνικές τρισδιάστατης απεικόνισης σε διαφορετικούς τύπους κυττάρων, εντόπισαν πρωτεΐνες που παραμένουν πίσω, ενώ ανίχνευσαν τον τρόπο με τον οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα αλληλεπιδρά μαζί τους.
Στα απομεινάρια του κυτταρικού θανάτου, οι ερευνητές εντόπισαν ένα νέο, μέχρι σήμερα άγνωστο τύπο εξωκυτταρικών κυστιδίων, μικρών δηλαδή θυλάκων που περιέχουν πρωτεΐνες, DNA και RNA και χρησιμεύουν στην επικοινωνία μεταξύ κυττάρων. Ονόμασαν αυτόν τον νέο τύπο F-ApoEVs (footprint of death-derived, apoptosis-triggered EVs).
Πώς οι ιοί χρησιμοποιούν τον κυτταρικό θάνατο για την εξάπλωσή τους
Ο ρόλος των κυστιδίων αυτών είναι να καθοδηγούν το ανοσοποιητικό σύστημα να εντοπίσει και να απομακρύνει τα υπολείμματα νεκρών κυττάρων. Η βιοχημικός Stephanie Rutter, επικεφαλής ερευνήτρια του LIMS, εξηγεί ότι ο οργανισμός καθαρίζει κανονικά αυτά τα κυτταρικά θραύσματα για να αποτρέψει τη συγκέντρωσή τους, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει φλεγμονή και αυτοάνοσα νοσήματα.
Στην έρευνή τους διαπίστωσαν πράγματι ότι αυτά απομακρύνονται ικανοποιητικά μετά τον θάνατο του κυττάρου. Εντούτοις όμως ανακάλυψαν κάτι που τους προκάλεσε έκπληξη.
Αυτό συνέβη όταν μόλυναν κύτταρα που βρίσκονται στη φάση του κυτταρικού θανάτου με τον ιό της γρίπης. Ειδικότερα διαπίστωσαν ότι ο ιός έκρυψε μερικά από τα ιικά του σωματίδια μέσα στα F-ApoEVs.
Όσο το ανοσοποιητικό σύστημα προσπαθεί να καθαρίσει τα κατάλοιπα του νεκρού κυττάρου, μεταφέρει ταυτόχρονα και τα θραύσματα του ιού σε γειτονικά υγιή κύτταρα, διευκολύνοντας έτσι τη μόλυνσή τους ξανά. Πρόκειται για έναν εντελώς νέο μηχανισμό εξάπλωσης ιών που δεν είχε παρατηρηθεί μέχρι σήμερα στην επιστήμη.
Νέοι ορίζοντες για μελλοντικές θεραπείες
Σύμφωνα με τον Poon, η κατανόηση αυτής της βασικής βιολογικής διαδικασίας θα μπορούσε να ανοίξει νέους δρόμους έρευνας για θεραπείες που θα εκμεταλλεύονται αυτά τα στάδια, βοηθώντας το ανοσοποιητικό σύστημα να καταπολεμήσει καλύτερα ασθένειες.
Η ανακάλυψη ουσιαστικά δείχνει ότι τα νεκρά κύτταρα δεν αποτελούν απλώς άχρηστα υπολείμματα, αλλά αντίθετα ότι μπορούν να συνεχίζουν να επικοινωνούν με το περιβάλλον τους μέσω αυτών των δομών.
Πηγή & Βιβλιογραφία:
Rutter, S.F., Kang, T., Ryan, G.F. et al. The formation of the ‘footprint of death’ as a mechanism for generating large substrate-bound extracellular vesicles that mark the site of cell death. Nat Commun 16, 9160 (2025). DOI: 10.1038/s41467-025-64206-3
