Μετά από δεκαετίες ερευνών για την εύρεση ζωής στο ηλιακό μας σύστημα, νέες μελέτες δείχνουν κάτι που δεν περιμέναμε. Ο Εγκέλαδος, ο παγωμένος δορυφόρος του Κρόνου, δείχνει πως ορισμένα μικρόβια από τα βάθη των ωκεανών της Γης θα μπορούσαν όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά και να αναπαραχθούν σε ένα περιβάλλον σαν αυτό που επικρατεί στους υπόγειους ωκεανούς του.
Για να το ανακαλύψουν αυτό οι ερευνητές, δημιούργησαν στο εργαστήριο μια μικρογραφία του ωκεανού του Εγκέλαδου, χρησιμοποιώντας νερό, άλατα, ανθρακικά άλατα και κονιοποιημένα πετρώματα. Με αυτό τον τρόπο κατάφεραν να αναδημιουργήσουν τη χημική σύσταση του νερού στον Εγκέλαδο, αλλά και τις αντιδράσεις που εκτιμάται πως συμβαίνουν ανάμεσα στο νερό και τον βραχώδη πυθμένα. Φυσικά, όλα αυτά σε θερμοκρασία και συνθήκες παρόμοιες με αυτές στον Εγκέλαδο.
Το μικρόβιο που άντεξε σε pH 11
Στη μελέτη χρησιμοποιήθηκε το Methanothermococcus okinawensis, ένα μικρόβιο που στη Γη συναντάμε κοντά σε υδροθερμικές πηγές, στον πυθμένα της θάλασσας. Πρόκειται για ένα μικρόβιο που βρέθηκε στην Τάφρο της Οκινάουα, ανάμεσα στην Ιαπωνία και την Ταϊβάν. Το συγκεκριμένο μικρόβιο ανήκει στους μεθανογόνους οργανισμούς. Επιβιώνει μετατρέποντας υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα σε μεθάνιο, χωρίς να χρειάζεται οξυγόνο, ένα πολύ σημαντικό προσόν για την επιβίωση σε περιβάλλοντα χωρίς οξυγόνο, όπως σε άλλους κόσμους.
Όταν οι ερευνητές έβαλαν το μικρόβιο στο προσομοιωμένο περιβάλλον του Εγκέλαδου, έμειναν έκπληκτοι. Το μικρόβιο δεν επιβίωσε απλά στο τεχνητό περιβάλλον, αλλά αναπτύχθηκε, ακόμα και όταν το pH έφτασε στο 11, πράγμα που σημαίνει πως το νερό έγινε πολύ αλκαλικό. Μάλιστα, κατάφερε να ξεπεράσει το γνωστό του όριο για επιβίωση. Μαζί με όλα αυτά, έδειξε πως μπορεί να προσαρμοστεί στις πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στο νερό.
Αυτό όμως που είχε περισσότερο ενδιαφέρον ήταν πως οι αντιδράσεις ανάμεσα στο νερό και το πέτρωμα παρήγαγαν υδρογόνο. Πρόκειται για μια πηγή ενέργειας που απαιτείται από τους μικροοργανισμούς που θα μπορούσαν να επιβιώσουν στον Εγκέλαδο.
Σημαντικές ενδείξεις από τον Εγκέλαδο
Το ενδιαφέρον για τον Εγκέλαδο δεν ξεκίνησε τώρα. Οι παρατηρήσεις του Cassini της NASA και πιο πρόσφατα του James Webb Space Telescope έχουν δείξει ότι από την παγωμένη επιφάνειά του εκτοξεύονται τεράστιες ποσότητες υδρατμών και κόκκων πάγου. Αυτό δείχνει πως ο παγωμένος δορυφόρος διαθέτει νερό σε υγρή μορφή, έστω και κάτω από την παγωμένη επιφάνειά του.
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις, οι εκτοξεύσεις αυτές δείχνουν πως υπάρχει ένας τεράστιος ωκεανός κάτω από τον παγωμένο φλοιό. Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες πιστεύουν πως στον πυθμένα αυτού του ωκεανού υπάρχουν υδροθερμικές πηγές που θερμαίνουν το νερό. Μάλιστα, η πρόσφατη ανάλυση των δειγμάτων που είχε συλλέξει το Cassini από τα νέφη του Εγκέλαδου έδειξε την ύπαρξη οργανικών ουσιών, κάτι που ενθουσίασε την επιστημονική κοινότητα.
Βέβαια, οι οργανικές ουσίες δε σημαίνουν πως βρέθηκε ζωή στον δορυφόρο του Κρόνου. Το πείραμα όμως που έγινε δείχνει πως ένα συγκεκριμένο γήινο μικρόβιο μπορεί να επιβιώσει και να αναπτυχθεί στις συνθήκες που επικρατούν στον Εγκέλαδο.
Θα μπορούσε να υπάρχει ζωή στον παγωμένο δορυφόρο;
Οι επιστήμονες προσπαθούν να είναι πολύ προσεκτικοί με τις δηλώσεις τους. Ο William Orsi, που συμμετείχε στην έρευνα, σημειώνει ότι τα πειράματα κράτησαν μόνο λίγες ημέρες. Με αυτά τα δεδομένα δε θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε αν το μικρόβιο θα μπορούσε να επιβιώσει για έναν χρόνο ή για εκατομμύρια χρόνια στις πραγματικές συνθήκες του Εγκέλαδου. Για να μάθουμε αν υπάρχει κάποιο είδος ζωής στον Εγκέλαδο, πιθανότατα θα πρέπει να στείλουμε αποστολές εκεί. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να έχουμε στο νου μας πως αν βρεθεί ζωή στον δορυφόρο, πιθανότατα δε θα είναι ίδια με τη ζωή που συναντάμε στη Γη.
Μια δεύτερη μελέτη που αναφέρεται στο ίδιο δημοσίευμα εξετάζει και κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Οι κόκκοι πάγου που εκτοξεύονται από τον Εγκέλαδο φαίνεται να παγώνουν και να διασπώνται με τρόπο που διαχωρίζει τα συστατικά του ωκεανού. Αν στον ωκεανό υπήρχαν μικροοργανισμοί, κάποια από τα ίχνη τους θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν σε μικρό αριθμό κόκκων πάγου, γεγονός που θα έκανε ευκολότερο τον εντοπισμό τους.
Όλα αυτά δείχνουν πως ενώ δεν έχει αποδειχθεί πως υπάρχει ζωή στον Εγκέλαδο, όσο προχωρούν οι μελέτες βρίσκουμε όλο και περισσότερες ενδείξεις πως υπάρχει ένα περιβάλλον που θα μπορούσε να υποστηρίζει ζωή, τουλάχιστον θεωρητικά.
Η ESA ήδη σχεδιάζει μια αποστολή στον Εγκέλαδο, την L4, όπου θα θέσει ένα σκάφος σε τροχιά γύρω από τον δορυφόρο, ενώ θα προσεδαφίσει και ένα όχημα στο νότιο πόλο του Εγκέλαδου. Αυτά τα δύο έχουν σαν στόχο την αναζήτηση βιουπογραφών στα νέφη και την επιφάνεια του Εγκέλαδου, όμως αυτό θα αργήσει πολύ. Η εκτόξευση αναμένεται να γίνει το 2042, ενώ τα σκάφη θα φτάσουν στον Κρόνο κάπου μέσα στη δεκαετία του 2050.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Η αναζήτηση ζωής πέρα από τον πλανήτη μας είναι ίσως ο μεγαλύτερος στόχος της επιστήμης, αφού θα μας δείξει πως δεν είμαστε μόνοι μας στο αχανές Σύμπαν. Αυτή τη στιγμή ο Εγκέλαδος είναι ένας από τους κόσμους που έχουν αρκετές πιθανότητες να φιλοξενούν κάποια μορφή ζωής.
Βέβαια, δεν έχουμε καταφέρει να πάμε σε κάποιο άλλο αστρικό σύστημα, λόγω των τεράστιων αποστάσεων, όμως ο άνθρωπος είναι ακόμα ένα νεαρό είδος, που έκανε τα πρώτα του βήματα στο διάστημα πριν από μόλις 50 χρόνια.
Αν καταφέρουμε να κρατήσουμε τον πλανήτη μας βιώσιμο, τότε στο μέλλον ίσως ανακαλύψουμε τρόπους να ταξιδέψουμε στα πέρατα του διαστήματος και να βρούμε άλλες μορφές ζωής και, γιατί όχι, άλλους πολιτισμούς. Αυτό απέχει πολύ από το σήμερα, όμως το ανθρώπινο είδος μπορεί απλά να ελπίζει…
