Οι μακρινοί πλανήτες συνήθως απεικονίζονται ως τέλειοι, συμμετρικοί σφαιρικοί δίσκοι όταν περνούν μπροστά από τα μητρικά τους άστρα, και με αυτόν τον τρόπο οι αστρονόμοι τους μοντελοποιούσαν επί δεκαετίες. Ωστόσο, νέα μελέτη για τον εξωπλανήτη WASP-17b, η οποία δημοσιεύθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Nature Astronomy, (DOI: 10.1038/s41550-026-02986-4) χαρτογραφεί για πρώτη φορά την ατμόσφαιρά του σε τρεις διαστάσεις, αποκαλύπτοντας σημαντικές διαφορές θερμοκρασίας από την ανατολή προς τη δύση και από τον ισημερινό έως τους πόλους.
WASP-17b: Η ατμόσφαιρα φουσκώνει και παραμορφώνεται
Βασιζόμενοι σε δεδομένα υψηλής ακρίβειας από το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb, οι ερευνητές με επικεφαλής τη Lili Alderson, μεταδιδακτορική ερευνήτρια του τμήματος Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο Cornell, διαπίστωσαν ότι η ατμόσφαιρα του πλανήτη δεν σχηματίζει έναν ομοιόμορφο κύκλο, αλλά αντίθετα, παρουσιάζει έντονη ασυμμετρία. Συγκεκριμένα, στη πλευρά όπου επικρατεί το σούρουπο (βραδινό όριο) το ύψος κλίμακας της ατμόσφαιρας, είναι 1,8 φορές μεγαλύτερο σε σχέση με την πλευρά όπου ξημερώνει (πρωινό όριο).
Ο WASP-17b αποτελεί έναν γίγαντα αερίου. Αν και διαθέτει σχεδόν διπλάσια διάμετρο από τον Δία, έχει μόλις τη μισή του μάζα, ενώ ολοκληρώνει μια πλήρη περιφορά γύρω από το άστρο του κάθε 3,7 ημέρες, με τη μέση θερμοκρασία της ατμόσφαιράς του να αγγίζει τους 1.500 βαθμούς Κελσίου.
Ισχυροί άνεμοι στον ισημερινό
Η ακραία αυτή παραμόρφωση οφείλεται στο γεγονός ότι ο εξωπλανήτης είναι παλιρροϊκά κλειδωμένος: έχει δηλαδή τη μία πλευρά του διαρκώς στραμμένη προς το καυτό άστρο σε αιώνια ημέρα, ενώ η άλλη παραμένει βυθισμένη στο σκοτάδι. Στον ισημερινό ρεύματα ανέμων μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες θερμότητας από την φωτεινή πλευρά προς τη νυχτερινή.
Επειδή το αέριο που μεταφέρεται στο βραδινό όριο είναι κατά περίπου 600°C θερμότερο συγκριτικά με το ψυχρότερο πρωινό όριο, διαστέλλεται βίαια, με αποτέλεσμα η ατμόσφαιρα να διογκώνεται προς εκείνη την κατεύθυνση πριν προλάβει να ψυχθεί στη νυχτερινή ζώνη.
Η χαρτογράφηση μέσω του λογισμικού Harmonica
Για να αποκωδικοποιήσει τη γεωμετρία του πλανήτη, η επιστημονική ομάδα αξιοποίησε το λογισμικό ανάλυσης Harmonica και τη μέθοδο των transmission strings. Μέσω αυτών των εργαλείων, οι ερευνητές κατάφεραν να μοντελοποιήσουν τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται το περίγραμμα της ατμόσφαιρας του εξωπλανήτη σε διαφορετικές περιοχές, καθώς αυτός περνά μπροστά από το μητρικό του άστρο.
Με αυτόν τον τρόπο, απομόνωσαν τη φασματική υπογραφή των αερίων ανά διαφορετική γωνία θέασης. Τα ευρήματα έδειξαν ότι, παρά τις τεράστιες αποκλίσεις θερμοκρασίας και σχήματος, βασικά χημικά στοιχεία όπως οι υδρατμοί και το διοξείδιο του άνθρακα παραμένουν ομοιόμορφα κατανεμημένα σε ολόκληρη την ατμόσφαιρα, αποδεικνύοντας ότι οι εξωπλανήτες είναι δυναμικοί, τρισδιάστατοι κόσμοι.
Παράλληλα, όπως αναφέρει η Hannah Wakeford του Πανεπιστημίου του Bristol, ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία είναι και το γεγονός ότι η ατμόσφαιρα συμπεριφέρεται ακριβώς όπως προέβλεπαν τα κλιματικά μοντέλα, παρόλο που ο WASP-17b έχει ανάδρομη τροχιά, δηλαδή γυρίζει ανάποδα σε σχέση με την περιστροφή του άστρου του.
