Αν κοιτάξει κανείς τη νέα εικόνα ραδιοκυμάτων που έδωσε στη δημοσιότητα η NASA, το μάτι πηγαίνει αμέσως σε ένα τεράστιο μουσικό «κλειδί του σολ» που αιωρείται στο σκοτάδι. Αυτός είναι και ο λόγος που οι αστρονόμοι τού έδωσαν το παρατσούκλι «Treble Clef». Πίσω όμως από αυτό το φαινομενικά ήρεμο μουσικό σύμβολο κρύβεται ένα από τα πιο βίαια σκηνικά του Σύμπαντος, καθώς πρόκειται για το αποτύπωμα μιας υπερμεγέθους μαύρης τρύπας και της σύγκρουσης δύο γιγαντιαίων σμηνών γαλαξιών.
Το αντικείμενο ονομάζεται επίσημα VLSS J0318.9+5755 και βρίσκεται σε απόσταση περίπου 1,55 δισεκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη, προς την κατεύθυνση του αστερισμού της Καμηλοπάρδαλης. Φυσικά, το σχήμα του δε φαίνεται με γυμνό μάτι ούτε με απλά οπτικά τηλεσκόπια, αφού αποτελείται από φορτισμένα σωματίδια και μαγνητικά πεδία που εκπέμπουν αποκλειστικά στα ραδιοκύματα, σχηματίζοντας μια δομή που εκτείνεται σε μήκος άνω των 2 εκατομμυρίων ετών φωτός.
Κρυμμένο πίσω από τον «τοίχο» του Γαλαξία μας
Αν και οι αστρονόμοι γνώριζαν την ύπαρξη αυτής της περίεργης ραδιοπηγής εδώ και είκοσι χρόνια, δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι ακριβώς την προκαλεί. Ο λόγος είναι πως βρίσκεται σχεδόν ακριβώς πίσω από τον δίσκο του δικού μας Γαλαξία. Τα εκατομμύρια άστρα, τα αέρια και η πυκνή διαστρική σκόνη του Milky Way μπαίνουν στη μέση και «τυφλώνουν» τα κλασικά τηλεσκόπια.
Για να παρακάμψει αυτό το εμπόδιο, η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Andrea Botteon από το Εθνικό Ινστιτούτο Αστροφυσικής της Ιταλίας (INAF) συνδύασε δεδομένα από διαφορετικά μήκη κύματος, δημοσιεύοντας τα ευρήματά της στο περιοδικό Astronomy & Astrophysics. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Chandra της NASA μαζί με το τηλεσκόπιο eROSITA κατέγραψαν τις ακτίνες Χ (με μπλε χρώμα στην εικόνα), το ευρωπαϊκό δίκτυο ραδιοτηλεσκοπίων LOFAR αποκάλυψε το κόκκινο «κλειδί του σολ» στα ραδιοκύματα, και οι υπέρυθρες παρατηρήσεις συμπλήρωσαν τα άστρα του πεδίου.
Η συνολική εικόνα καλύπτει μια αχανή περιοχή έξι εκατομμυρίων ετών φωτός, μέσα στην οποία αποκαλύφθηκαν δύο τεράστια σμήνη γαλαξιών που συγκρούονται και συγχωνεύονται μεταξύ τους, περιβάλλοντας την περιοχή με αέριο εκατομμυρίων βαθμών Κελσίου.
Το φαινόμενο του «Ραδιοφωνικού Φοίνικα»
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η παράξενη αυτή δομή γεννήθηκε σε δύο διαφορετικές φάσεις. Πριν από περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια, μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα στο κέντρο ενός γαλαξία πέρασε μια περίοδο έξαρσης, εκτοξεύοντας πίδακες φορτισμένων σωματιδίων και μαγνητικών πεδίων με ταχύτητες που άγγιζαν την ταχύτητα του φωτός. Με το πέρασμα των εκατομμυρίων ετών, τα σωματίδια αυτά έχασαν την ενέργειά τους και η ραδιοεκπομπή τους «έσβησε».
Αργότερα όμως ήρθε η σφοδρή σύγκρουση των δύο σμηνών γαλαξιών. Τα γιγαντιαία ωστικά κύματα που προκλήθηκαν από τη σύγκρουση συμπίεσαν ξανά το αρχαίο, «νεκρό» νέφος των σωματιδίων, αναγκάζοντάς το να λάμψει εκ νέου στα ραδιοκύματα.
Στην αστροφυσική, το σπάνιο αυτό φαινόμενο ονομάζεται «radio phoenix» (ραδιοφωνικός φοίνικας), ακριβώς επειδή μια κοσμική δομή που είχε σβήσει εδώ και αιώνες αναγεννιέται από τις στάχτες της όταν ένα ωστικό κύμα της δίνει νέα ενέργεια.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Πέρα από το εντυπωσιακό φαινόμενο της παρειδωλίας, όπου ο ανθρώπινος εγκέφαλος βλέπει ένα μουσικό κλειδί του σολ (ή ακόμα και έναν δράκο, όπως σχολίασαν αρκετοί αστρονόμοι) μέσα σε ένα χαοτικό νέφος πλάσματος, η ανακάλυψη δείχνει πόσο σημαντικό είναι να κοιτάμε το Σύμπαν σε διαφορετικά μήκη κύματος.
Αν βασιζόμασταν μόνο στο ορατό φως, ένα τεράστιο κομμάτι του ουρανού που κρύβεται πίσω από τη σκόνη του δικού μας Γαλαξία θα παρέμενε για πάντα ένα τυφλό σημείο. Συνδυάζοντας όμως ακτίνες Χ και χαμηλές ραδιοσυχνότητες, οι επιστήμονες μπορούν πλέον να βλέπουν «μέσα από τους τοίχους» του Γαλαξία μας και να εντοπίζουν κοσμικές συγκρούσεις που έγιναν εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια πριν.
