Το Einstein Probe εντόπισε ένα μυστηριώδες σήμα από το βαθύ Διάστημα και οι επιστήμονες δεν ξέρουν τι είναι

Το κινεζικό διαστημικό σκάφος Einstein Probe εντόπισε μια μυστηριώδη κοσμική έκρηξη από μια πηγή που οι επιστήμονες δεν έχουν ξαναδεί μέχρι σήμερα. Το φαινόμενο περιλάμβανε δύο τεράστιες εκλάμψεις ακτίνων Χ με διαφορά περίπου 200 δευτερολέπτων μεταξύ τους, γεγονός που υποδηλώνει ότι προήλθαν από το ίδιο αστρονομικό συμβάν ή αντικείμενο.

Η συμπεριφορά της έκρηξης θυμίζει έντονα τις πανίσχυρες εκρήξεις ακτίνων γάμμα (Gamma-Ray Bursts ή GRBs), οι οποίες συγκαταλέγονται στα πιο ενεργητικά φαινόμενα του Σύμπαντος. Ωστόσο, σε αυτή την περίπτωση δεν ανιχνεύθηκαν ακτίνες γάμμα, κάτι που έχει προβληματίσει τους ερευνητές. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Τι είναι το Einstein Probe και πώς λειτουργεί

Η Κινεζική Ακαδημία Επιστημών, σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), εκτόξευσε το Einstein Probe το 2024 με στόχο τον εντοπισμό βραχύβιων φαινομένων υψηλής ενέργειας στο Σύμπαν. Τα φαινόμενα αυτά συχνά διαρκούν μόνο λίγα λεπτά ή ώρες, όμως παρέχουν πολύτιμα δεδομένα για περαιτέρω μελέτη από επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια.

Το Einstein Probe περιφέρεται γύρω από τη Γη ολοκληρώνοντας μία τροχιά κάθε 96 λεπτά. Χάρη στον σχεδιασμό του μπορεί να σαρώνει σχεδόν ολόκληρο τον νυχτερινό ουρανό κάθε πέντε ώρες, αναζητώντας νέα συμβάντα ακτίνων Χ.

Στις 5 Μαρτίου 2024 το διαστημικό σκάφος κατέγραψε ένα τέτοιο φαινόμενο, γνωστό ως X-ray transient, το οποίο οι επιστήμονες ονόμασαν EP240305a. Η πρώτη έκλαμψη διήρκεσε περίπου δύο λεπτά, ενώ περίπου 200 δευτερόλεπτα αργότερα ακολούθησε μια δεύτερη, ακόμη ισχυρότερη έκλαμψη που διήρκεσε περισσότερο από τέσσερα λεπτά.

Οι παρατηρήσεις του Einstein Probe που μπέρδεψαν τους επιστήμονες

Για τη νέα μελέτη, οι ερευνητές στράφηκαν σε επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια ώστε να παρατηρήσουν την περιοχή από την οποία προήλθε το σήμα σε διαφορετικά μήκη κύματος, όπως ακτίνες Χ, υπέρυθρη ακτινοβολία και ραδιοκύματα. Οι παρατηρήσεις έδειξαν ότι τόσο οι ακτίνες Χ όσο και οι ραδιοεκπομπές εξασθενούσαν σταδιακά μέσα σε διάστημα αρκετών εβδομάδων μετά τις αρχικές εκρήξεις.

Στην προσπάθειά τους να προσδιορίσουν την προέλευση του φαινομένου, οι επιστήμονες συνέκριναν τα δεδομένα του EP240305a με γνωστά πρότυπα εκπομπών από διάφορα μεταβατικά φαινόμενα ακτίνων Χ. Ωστόσο, κανένα από τα υπάρχοντα μοντέλα δεν ταίριαζε με τις παρατηρήσεις.

Γιατί το EP240305a δεν μοιάζει με κανένα γνωστό φαινόμενο

Για παράδειγμα, τα φαινόμενα παλιρροιακής διαταραχής, τα οποία συμβαίνουν όταν μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα καταστρέφει ένα διερχόμενο αστέρι, παραμένουν ορατά για μήνες ή και χρόνια. Αντίθετα, οι ραδιοεκπομπές από αστρικές εκλάμψεις εξασθενούν συνήθως μέσα σε λίγες ώρες. Άλλες γνωστές εκρήξεις ακτίνων Χ που εξελίσσονται σε παρόμοιες χρονικές κλίμακες δεν παράγουν καθόλου ραδιοσήματα.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, το φαινόμενο που μοιάζει περισσότερο με το EP240305a είναι μια έκρηξη ακτίνων γάμμα. Τέτοιες εκρήξεις μπορούν να προκληθούν είτε από τον θάνατο πολύ μεγάλων άστρων είτε από συγκρούσεις εξαιρετικά πυκνών αντικειμένων, όπως αστέρες νετρονίων.

Παρ’ όλα αυτά, η απουσία ανιχνευμένων ακτίνων γάμμα δεν επιτρέπει ακόμη στους επιστήμονες να καταλήξουν σε ασφαλές συμπέρασμα για την προέλευση του σήματος.

Μήπως πρόκειται για μια «αόρατη» έκρηξη ακτίνων γάμμα;

«Στην περίπτωση του EP240305a, τα τρέχοντα δεδομένα δεν μας επιτρέπουν να προσδιορίσουμε με βεβαιότητα την προέλευση μιας έκρηξης ακτίνων γάμμα. Για τον λόγο αυτό ταξινομούμε το συμβάν ως μια μεταβατική φάση τύπου GRB χωρίς ανιχνεύσιμες ακτίνες γάμμα ή, πιο γενικά, ως μια εξωγαλαξιακή γρήγορη μεταβατική πηγή ακτίνων Χ», αναφέρουν οι ερευνητές στη μελέτη τους.

Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι το φαινόμενο προκλήθηκε πράγματι από μια έκρηξη ακτίνων γάμμα, αλλά ο πίδακας της ακτινοβολίας δεν ήταν στραμμένος προς τη Γη. Αν συνέβη κάτι τέτοιο, οι ακτίνες γάμμα δεν θα μπορούσαν να ανιχνευθούν από τα όργανά μας.

Προς το παρόν, το EP240305a παραμένει ένα μυστήριο. Οι ερευνητές συνεχίζουν να συγκεντρώνουν δεδομένα τόσο για το συγκεκριμένο συμβάν όσο και για άλλα παρόμοια φαινόμενα ακτίνων Χ, ελπίζοντας ότι οι μελλοντικές παρατηρήσεις θα αποκαλύψουν τελικά τι κρύβεται πίσω από αυτό το παράξενο κοσμικό σήμα.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Ακολουθήστε το Techmaniacs.gr στο Google News για να διαβάζετε πρώτοι όλα τα τεχνολογικά νέα. Ένας ακόμα τρόπος να μαθαίνετε τα πάντα πρώτοι είναι να προσθέσετε το Techmaniacs.gr στον RSS feeder σας χρησιμοποιώντας τον σύνδεσμο: https://techmaniacs.gr/feed/.