Η Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026 είναι η ημερομηνία κατά την οποία έρευνα έλεγε ότι θα έρθει το τέλος του κόσμου. Δεν ισχύει όμως. Συνδέεται με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science, η οποία κατέληγε, μέσω της μαθηματικής προέκτασης ενός μοντέλου πληθυσμιακής αύξησης, σε μια ιδιομορφία όπου ο παγκόσμιος πληθυσμός θα έτεινε στο άπειρο. Αυτό θα συνέβαινε μόνο εφόσον η σχέση μεταξύ πληθυσμού και ρυθμού αύξησης που είχε παρατηρηθεί στο παρελθόν συνεχιζόταν χωρίς αλλαγές. Η υπόθεση αυτή δεν επιβεβαιώθηκε. Να γιατί.
Στις 4 Νοεμβρίου 1960, οι Heinz von Foerster, Patricia M. Mora και Lawrence W. Amiot δημοσίευσαν άρθρο με τίτλο Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026.
Οι τρεις ερευνητές συνδέονταν με το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του Πανεπιστημίου του Illinois στην Urbana και στη μελέτη τους δεν περιέγραψαν έναν αστεροειδή ή κάποια εξωτερική απειλή. Αντίθετα, το σενάριό τους προέκυπτε από την προέκταση ενός μαθηματικού μοντέλου αύξησης του πληθυσμού.
Ακριβώς αυτή η ημερομηνία επανήλθε πρόσφατα σε άρθρο του Alan MacEachern στο The Conversation, καθηγητή ιστορίας στο Western University. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στη διαφορά ανάμεσα σε ένα μοντέλο που περιγράφει τα δεδομένα του παρελθόντος και σε μια πρόβλεψη για το μέλλον.
Πώς ακριβώς όμως προέκυψε η ημερομηνία για το τέλος του κόσμου;
Η ερευνητική ομάδα ακολούθησε μια διαφορετική προσέγγιση. Για τους συγγραφείς, η αύξηση του πληθυσμού δεν σήμαινε υποχρεωτικά μόνο μεγαλύτερο ανταγωνισμό για τους περιορισμένους πόρους. Οι άνθρωποι επικοινωνούν, οργανώνονται και συνεργάζονται, οπότε ένας μεγαλύτερος πληθυσμός θα μπορούσε, σύμφωνα με την υπόθεση της μελέτης, να οδηγήσει σε αποτελεσματικότερους τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων και να ενισχύσει την ευημερία.
Μάλιστα, οι ερευνητές συγκέντρωσαν 24 ιστορικές εκτιμήσεις του παγκόσμιου πληθυσμού σε διάστημα περίπου δύο χιλιετιών, προσαρμόζοντας το μοντέλο τους σε αυτά τα δεδομένα.
Η καμπύλη που προέκυψε περιέγραφε όμως κάτι διαφορετικό από την απλή εκθετική αύξηση. Στην εκθετική αύξηση, ο χρόνος που χρειάζεται ένας πληθυσμός για να διπλασιαστεί παραμένει σταθερός. Στο μοντέλο της μελέτης, αντίθετα, ο χρόνος διπλασιασμού μειωνόταν όσο πλησίαζε η κρίσιμη ημερομηνία. Η αύξηση γινόταν έτσι ολοένα ταχύτερη, μέχρι η μαθηματική συνάρτηση να οδηγήσει σε άπειρο πληθυσμό.
Το άπειρο όμως ήταν αποτέλεσμα της μαθηματικής εξίσωσης και όχι παρατήρηση ενός πραγματικού φαινομένου. Η προέκταση προϋπέθετε ότι η ίδια δυναμική αύξησης θα συνεχιζόταν χωρίς ουσιαστική αλλαγή.
Από την άλλη πλευρά, όπως τονίζει ο MacEachern, η 13η Νοεμβρίου, μια συγκεκριμένη ημερομηνία δηλαδή, έδινε στη μελέτη έναν τίτλο που δύσκολα θα περνούσε απαρατήρητος.
Όπως αναφέρει ο MacEachern, το μοντέλο παρέμεινε κοντά στην πραγματική εξέλιξη του πληθυσμού για αρκετές δεκαετίες. Το 1993, όμως, ο παγκόσμιος πληθυσμός άρχισε να υπολείπεται των προβλέψεων.
Συγκεκριμένα, το Our World in Data αναφέρει ότι ο παγκόσμιος δείκτης γονιμότητας ήταν 2,3 παιδιά ανά γυναίκα το 2023, έναντι περίπου 4,9 τη δεκαετία του 1950, καταγράφοντας σημαντική υποχώρηση σε σχέση με την εποχή κατά την οποία διεξήχθη η μελέτη.
Ο δείκτης ολικής γονιμότητας υπολογίζει πόσα παιδιά θα γεννούσε κατά μέσο όρο μια γυναίκα, εάν ίσχυαν σε όλη την αναπαραγωγική της ζωή οι ηλικιακοί δείκτες ενός συγκεκριμένου έτους. Πρόκειται, δηλαδή, για διαφορετικό μέγεθος από τον ετήσιο αριθμό γεννήσεων ανά 1.000 κατοίκους.
Η άποψη του ΟΗΕ
Η έκθεση World Population Prospects του 2024 του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών περιγράφει ένα πολύ διαφορετικό μέλλον. Συγκεκριμένα, από περίπου 8,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους το 2024, ο παγκόσμιος πληθυσμός αναμένεται να φτάσει στα 10,3 δισεκατομμύρια έως τα μέσα της δεκαετίας του 2080 και στη συνέχεια θα υποχωρήσει σταδιακά σε περίπου 10,2 δισεκατομμύρια έως το τέλος του αιώνα.
Η συγκεκριμένη ιστορία δείχνει γιατί μια μαθηματική πρόβλεψη πρέπει να διαβάζεται μαζί με τις προϋποθέσεις πάνω στις οποίες βασίζεται. Στην περίπτωση της μελέτης του 1960, η εντυπωσιακή ημερομηνία παρέμεινε στη δημόσια συζήτηση, ενώ η δημογραφική τάση που προϋπέθετε το μοντέλο μεταβλήθηκε σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες. Το «Doomsday» της 13ης Νοεμβρίου 2026 ήταν επομένως το αποτέλεσμα μιας μαθηματικής προέκτασης συγκεκριμένων δεδομένων και υποθέσεων, όχι μια κυριολεκτική πρόβλεψη για το τέλος της ανθρωπότητας.
