Το να δούμε τον θάνατο ενός αστεριού από τη στιγμή που ξεκινάει, είναι κάτι που δε συμβαίνει κάθε μέρα. Στις 21 Μαρτίου του 2026 όμως, το διαστημικό τηλεσκόπιο Einstein Probe στάθηκε πολύ τυχερό και εντόπισε μια σύντομη ριπή ακτίνων X από έναν γαλαξία 500 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά. Οι αστρονόμοι που μελέτησαν αυτή την καταγραφή πιστεύουν πως πρόκειται για το λεγόμενο «Shock Breakout». Πρόκειται για τη στιγμή που το ωστικό κύμα από την κατάρρευση ενός άστρου φτάνει στην επιφάνειά του και η πρώτη ακτινοβολία από την έκρηξη βρίσκει το δρόμο της για το Διάστημα.
Ελέγχοντας τα δεδομένα και από άλλα τηλεσκόπια, οι επιστήμονες παρατήρησαν πως λιγότερο από μία ώρα μετά την καταγραφή, επίγεια τηλεσκόπια εντόπισαν μια σουπερνόβα να γίνεται όλο και πιο φωτεινή και να εξαπλώνεται. Ήταν η σουπερνόβα SN 2026gzf, η οποία ταξινομήθηκε ως Type Ic-BL — μια ιδιαίτερα ενεργητική κατηγορία εκρήξεων.
Το μυστήριο με τους εξαφανισμένους πίδακες ύλης
Ο τύπος Ic-BL συνδέεται συχνά με εκρήξεις ακτίνων γάμμα (GRB) και πίδακες ύλης που κινούνται σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός. Όμως, στην περίπτωση της SN 2026gzf δεν ανιχνεύτηκε τίποτα από τα δύο, γεγονός που συνιστά αληθινό αστρονομικό μυστήριο.
Μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι πως δημιουργήθηκε μεν ένας πίδακας στο εσωτερικό του άστρου, αλλά στη συνέχεια «θάφτηκε» πριν μπορέσει να διαφύγει από την επιφάνειά του ή από την πληθώρα της ύλης που υπήρχε γύρω του.
Ένας «γυμνός» γίγαντας Wolf-Rayet
Οι παρατηρήσεις δείχνουν ότι ο αρχικός αστέρας ήταν πιθανότατα ένας γίγαντας Wolf-Rayet, με μάζα περίπου 20 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου. Πριν φτάσει στο τέλος του, είχε καταναλώσει σχεδόν όλο το υδρογόνο και το ήλιό του, αφήνοντας έναν ιδιαίτερα «γυμνό» πυρήνα, αποτελούμενο κυρίως από άνθρακα και οξυγόνο.
Μια «ζωντανή μετάδοση» με δεδομένα 10 ετών
Το συναρπαστικό με αυτό το εύρημα είναι πως οι αστρονόμοι κατάφεραν να καταγράψουν την απόλυτη αρχή του φαινομένου. Ανατρέχοντας σε αστρονομικά δεδομένα μιας δεκαετίας πριν από τη σουπερνόβα, μπόρεσαν να κάνουν συγκρίσεις και να μελετήσουν όχι μόνο την ίδια την έκρηξη, αλλά και τη συμπεριφορά του άστρου λίγο πριν τον θάνατό του. Τα στοιχεία αποδείκνυσαν ότι ο αστέρας είχε περάσει από ιδιαίτερα βίαιες περιόδους, οι οποίες χαρακτηρίζονταν από τεράστιες απώλειες μάζας στο γύρω διάστημα.
Πρόκειται για μια πρωτοφανή ανακάλυψη που μοιάζει με «ζωντανή μετάδοση» του θανάτου ενός γιγαντιαίου άστρου. Η παρατήρηση του πρώτου flash ακτίνων Χ, σε συνδυασμό με τις επόμενες παρατηρήσεις σε πολλά μήκη κύματος, προσφέρει στους επιστήμονες μια σπάνια ευκαιρία να κατανοήσουν τους μηχανισμούς των σουπερνόβα.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Το να παρακολουθείς σε «σχεδόν πραγματικό χρόνο» τη γέννηση μιας σουπερνόβα και να έχεις ταυτόχρονα το ιστορικό 10 ετών του άστρου, είναι το ιερό δισκοπότηρο της Αστροφυσικής. Το γεγονός ότι η SN 2026gzf αψήφησε τους κανόνες και δεν εμφάνισε πίδακες ακτινοβολίας γάμμα, αποδεικνύει για άλλη μια φορά πόσα λίγα γνωρίζουμε ακόμα για τις πιο βίαιες γωνιές του Σύμπαντος. Αναμένουμε με ενδιαφέρον τα επόμενα ευρήματα από τη μελέτη του Einstein Probe.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο The Astrophysical Journal Letters.
