Το τελευταίο διάστημα, όλο και περισσότεροι πολίτες παρατηρούν ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο: το τηλέφωνο χτυπάει, απαντούν, αλλά από την άλλη άκρη της γραμμής επικρατεί απόλυτη σιωπή. Λίγα δευτερόλεπτα μετά, η κλήση τερματίζεται αυτόματα. Αν και στο παρελθόν τέτοιες πρακτικές αποτελούσαν συνήθως το προοίμιο για phishing μέσω κακόβουλων SMS, νέα έρευνα της Kaspersky αποκαλύπτει μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα. Οι σιωπηλές κλήσεις συνδέονται πλέον όχι μόνο με υπέρογκες χρεώσεις, αλλά και με εξελιγμένες μεθόδους υποκλοπής και επεξεργασίας δεδομένων μέσω τεχνητής νοημοσύνης.
Η παγίδα της απάτης Wangiri (One Ring Scam)
Μία από τις πιο διαδεδομένες μορφές είναι η απάτη τύπου Wangiri (που στα ιαπωνικά σημαίνει «ένα χτύπημα και διακοπή»). Ουσιαστικά, το τηλέφωνο χτυπάει μόνο μία φορά, ώστε να μην προλάβετε να το σηκώσετε. Οι απατεώνες ποντάρουν στην περιέργεια και την παρόρμησή σας να καλέσετε πίσω. Αν όμως επιστρέψετε την κλήση, συνδέεστε εν αγνοία σας με δορυφορικούς αριθμούς ή προορισμούς του εξωτερικού υψηλής χρέωσης, όπου το κόστος αρχίζει να «γράφει» αυτόματα ανά δευτερόλεπτο με υπέρογκα ποσά.
Πώς ένα απλό «ναι» τροφοδοτεί συστήματα τεχνητής νοημοσύνης
Σύμφωνα με την έρευνα της Kaspersky, αν απαντήσετε σε μια τέτοια κλήση με ένα απλό «ναι;» ή «παρακαλώ;», τροφοδοτείτε αυτοματοποιημένα συστήματα με κρίσιμα δεδομένα. Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύσει τη φωνή, να εκτιμήσει την ηλικία, το φύλο, την προφορά ή τη γεωγραφική περιοχή, αλλά και να καταγράψει τις ακριβείς ώρες της ημέρας που είστε διαθέσιμοι να απαντήσετε.
Παράλληλα, αναλύοντας την ταχύτητα και την ηρεμία της αντίδρασής σας, τα εργαλεία αυτά αξιολογούν πόσο ευάλωτοι είστε σε μελλοντικές επιθέσεις κοινωνικής μηχανικής (social engineering) για παράδειγμα, σε στοχευμένες τηλεφωνικές απάτες με δήθεν τραπεζικά δάνεια, ψεύτικες επενδύσεις ή δήθεν εκπροσώπους των αρχών.
Τα λιγότερο απειλητικά σενάρια και τα τηλεφωνικά κέντρα
Όπως επισημαίνει η έρευνα της Kaspersky, δεν κρύβεται πάντοτε ένας απατεώνας πίσω από μια σιωπηλή κλήση. Πολλές φορές πρόκειται για αυτοματοποιημένα συστήματα κλήσεων (predictive dialers) σε νόμιμα τηλεφωνικά κέντρα, τα οποία καλούν μαζικά αριθμούς με ταχύτερο ρυθμό απ’ ό,τι μπορούν να εξυπηρετήσουν οι διαθέσιμοι εκπρόσωποι, με αποτέλεσμα η γραμμή να μένει «βουβή» και να κλείνει. Άλλες πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν τεχνικές βλάβες, εταιρείες ενημέρωσης οφειλετών ή ακόμη και περιπτώσεις παρενόχλησης με στόχο τον ψυχολογικό εκφοβισμό.
Τι να κάνετε;
Υπάρχουν συγκεκριμένες ενέργειες που μπορείτε να ακολουθήσετε για να μην εκτεθείτε σε κίνδυνο:
- Αν τύχει να απαντήσετε σε μια τέτοια κλήση και τη διακόψετε αμέσως, δεν υπάρχει λόγος πανικού· χρειάζονται επαναλαμβανόμενες κλήσεις και μεγαλύτερη διάρκεια για να συλλεχθούν επαρκή βιομετρικά φωνητικά δεδομένα.
- Μην απαντάτε σε κλήσεις με απόκρυψη ή από αγνώστους αριθμούς και μην καλείτε ποτέ πίσω από περιέργεια. Αυτοί γνωρίζουν πού έχουν καλέσει. Εσείς γιατί να διακινδυνεύσετε;
- Μη μιλάτε πρώτοι όταν σηκώνετε το τηλέφωνο σε άγνωστο νούμερο. Αν επικρατεί σιωπή, κλείστε αμέσως τη γραμμή.
- Αποφεύγετε να καταχωρείτε τον προσωπικό σας αριθμό κινητού σε δημόσιες διαδικτυακές φόρμες και αναξιόπιστες πλατφόρμες.
- Ζητήστε από τον πάροχό σας να σας εντάξει δωρεάν στο Μητρώο του άρθρου 11 (Ν. 3471/2006), ώστε να μπλοκάρετε τουλάχιστον τις κλήσεις προώθησης από νόμιμες εταιρείες τηλεπώλησης.
Η εμπειρία του Techmaniacs.gr με δικηγορικά γραφεία και εισπρακτικές
Τέτοιου είδους κλήσεις γίνονται ολοένα και πιο συχνές στην Ελλάδα. Το έχουμε παρατηρήσει και στις δικές μας συσκευές, με κλήσεις από δικηγορικά γραφεία ή εισπρακτικές εταιρείες που αναλαμβάνουν την ενημέρωση για λογαριασμούς σταθερής και κινητής τηλεφωνίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Telekom, η οποία συνεργάζεται με νομικά γραφεία για την ενημέρωση ανεξόφλητων υπολοίπων. Σε γραμμή του εργαστηρίου όπου εκκρεμεί οφειλή, δεχόμαστε συνεχώς κλήσεις από τέτοιους αριθμούς που χτυπούν μία φορά και κλείνουν. Αναζητώντας αυτούς τους αριθμούς στη Google, εμφανίζονται δικηγορικά γραφεία ή εταιρείες ενημέρωσης. Παρ’ όλα αυτά, η αναζήτηση στο διαδίκτυο δεν αποκαλύπτει πάντα με βεβαιότητα την ταυτότητα του καλούντος, καθώς τα νούμερα αυτά ανακυκλώνονται συνεχώς.
Δεν θα προτείναμε σε κανέναν να απαντά σε κλήσεις με απόκρυψη. Όπως έχουμε γράψει επανειλημμένα στο Techmaniacs.gr, αυτοί γνωρίζουν ποιον καλούν, εσύ γιατί να μην ξέρεις ποιος βρίσκεται στην άλλη άκρη;
Φιλτράρισμα στο Android και εντοπισμός μέσω παρόχου
Μέσα από την προεγκατεστημένη εφαρμογή κλήσεων του Android (Google Phone), διατίθεται δωρεάν λειτουργία προστασίας από ανεπιθύμητες κλήσεις. Ανοίγετε την εφαρμογή, πηγαίνετε στις Ρυθμίσεις > Αναγνώριση κλήσης και ανεπιθύμητες κλήσεις και ενεργοποιείτε τόσο την αναγνώριση όσο και το «Φιλτράρισμα ανεπιθύμητων κλήσεων». Με αυτή τη ρύθμιση, οι ύποπτες κλήσεις αποκλείονται αυτόματα χωρίς καν να χτυπήσει η συσκευή σας.
Υπενθυμίζουμε επίσης ότι σε κάθε πάροχο κινητής και σταθερής τηλεφωνίας στην Ελλάδα υπάρχει η θεσμοθετημένη διαδικασία για τον εντοπισμό κακόβουλων ή ενοχλητικών κλήσεων (βάσει των οδηγιών της ΑΔΑΕ και του άρθρου 8 του Ν. 3471/2006). Αν δέχεστε συστηματικά ενοχλητικές ή σιωπηλές κλήσεις με απόκρυψη, μπορείτε να υποβάλετε αίτηση στον πάροχό σας για προσωρινή εξουδετέρωση της απόκρυψης (συνήθως για διάστημα 15 ημερών), ώστε να λάβετε επίσημη λίστα με τα πραγματικά στοιχεία των αριθμών που σας καλούν.
