Τα σύγχρονα υποβρύχια αποτελούν από τα πιο εντυπωσιακά επιτεύγματα της ναυτικής τεχνολογίας, όχι μόνο επειδή μπορούν να μένουν βυθισμένα για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αλλά και επειδή έχουν σχεδιαστεί ώστε να αποφεύγουν τον εντοπισμό ακόμη και από τα πιο εξελιγμένα συστήματα σόναρ.
Αυτή η σχεδόν «αόρατη» παρουσία τους κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας δεν είναι μαγική. Είναι αποτέλεσμα προσεκτικού σχεδιασμού, ειδικών υλικών και πολύ συγκεκριμένων τακτικών χειρισμού.
Ο ρόλος του ενεργού σόναρ
Το σόναρ είναι το βασικό εργαλείο εντοπισμού στόχων στον ωκεανό. Σε αντίθεση με το ραντάρ, που χρησιμοποιείται κυρίως στον αέρα και στην ξηρά, το σόναρ βασίζεται στον ήχο για να «δει» μέσα στα σκοτεινά βάθη της θάλασσας.
Στην περίπτωση του ενεργού σόναρ, ένα σκάφος εκπέμπει παλμούς ήχου και περιμένει την αντήχησή τους πάνω σε αντικείμενα ή άλλα σκάφη. Αν ένας τέτοιος παλμός ανακλαστεί καθαρά πάνω σε ένα υποβρύχιο, τότε η θέση του μπορεί να αποκαλυφθεί.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, τα υποβρύχια έχουν σχεδιαστεί με λείες, καμπύλες και κεκλιμένες επιφάνειες, ώστε τα ηχητικά κύματα να μην επιστρέφουν εύκολα προς την πηγή τους.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμα κι αν ένα υποβρύχιο δεχθεί παλμό ενεργού σόναρ, το σήμα που θα επιστρέψει μπορεί να είναι αδύναμο, θολό ή παραμορφωμένο, κάνοντας τον εντοπισμό του πολύ πιο δύσκολο.
Τα υλικά που απορροφούν τον ήχο
Εκτός από το σχήμα τους, πολλά υποβρύχια χρησιμοποιούν και ειδικές επιστρώσεις που βοηθούν στην απόκρυψη. Υλικά όπως το καουτσούκ ή άλλες ηχοαπορροφητικές επενδύσεις μπορούν να μειώσουν ακόμη περισσότερο την αντανάκλαση των παλμών σόναρ.
Με αυτόν τον τρόπο, το υποβρύχιο δεν βασίζεται μόνο στη γεωμετρία του σκάφους του, αλλά και στην ικανότητά του να «σβήνει» μέρος του ηχητικού ίχνους που διαφορετικά θα το πρόδιδε.
Το παθητικό σόναρ ακούει αντί να σαρώνει
Το ενεργό σόναρ δεν είναι η μόνη απειλή για ένα υποβρύχιο. Υπάρχει και το παθητικό σόναρ, το οποίο δεν εκπέμπει τίποτα, αλλά ακούει συνεχώς τους ήχους του ωκεανού. Σε αυτή την περίπτωση, το πρόβλημα δεν είναι τι ανακλάται πάνω στο υποβρύχιο, αλλά τι θόρυβο παράγει το ίδιο.
Οι πιο χαρακτηριστικές πηγές θορύβου είναι το σύστημα πρόωσης, οι έλικες και οι εσωτερικοί μηχανισμοί. Για αυτό οι έλικες σχεδιάζονται έτσι ώστε να περιορίζουν τις αναταράξεις και τις φυσαλίδες, ενώ ο κινητήρας και άλλα κρίσιμα εξαρτήματα μονώνονται για να μειώνονται οι κραδασμοί και οι ήχοι.
Η εκπαίδευση του πληρώματος παίζει τεράστιο ρόλο
Η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Το πλήρωμα ενός υποβρυχίου εκπαιδεύεται ώστε να χειρίζεται το σκάφος με όσο το δυνατόν πιο αθόρυβο τρόπο.
Σε συνθήκες υψηλού κινδύνου, ακόμη και μικρές κινήσεις ή λάθος χειρισμοί μπορούν να αυξήσουν το ακουστικό ίχνος και να δώσουν θέση σε ένα παθητικό σόναρ.
Για αυτό η πλοήγηση γίνεται με μεγάλη προσοχή, ειδικά όταν το υποβρύχιο επιχειρεί να παραμείνει κρυμμένο κοντά σε εχθρικές δυνάμεις.
Οι «ζώνες σκιάς» του ωκεανού
Ένα από τα πιο έξυπνα πλεονεκτήματα που αξιοποιούν τα υποβρύχια είναι το νερό. Ο ήχος δεν ταξιδεύει παντού με τον ίδιο τρόπο. Η θερμοκρασία, η πίεση και η αλατότητα επηρεάζουν την πορεία των ηχητικών κυμάτων.
Έτσι, ένα υποβρύχιο μπορεί να κινηθεί σε στρώματα νερού με διαφορετικές θερμοκρασίες, όπου ο ήχος καμπυλώνεται ή χάνει μέρος της έντασής του.
Αυτές οι περιοχές λειτουργούν σαν φυσικές «ζώνες σκιάς», μέσα στις οποίες το ακουστικό ίχνος του υποβρυχίου γίνεται πολύ πιο δύσκολο να φτάσει στα εχθρικά συστήματα εντοπισμού.
