Μια άγνωστη μέχρι σήμερα κατηγορία παγετώνων εντοπίστηκε στο εσωτερικό κρατήρων του Άρη, αλλάζοντας τα δεδομένα γύρω από τη γεωλογική ιστορία του πλανήτη. Διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Noé Le Becq από το Πανεπιστήμιο της Νάντης, κατέγραψε 29 παγωμένες αποθέσεις με απότομα μέτωπα κοντά στο γιγάντιο ηφαίστειο Alba Mons, στο βόρειο ημισφαίριο. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι παγωμένες πλαγιές εκτείνονται σε μήκος έως τριών χιλιομέτρων και καταλήγουν σε απότομα, σχεδόν κατακόρυφα μέτωπα ύψους 209 μέτρων.
Τα ευρήματα, τα οποία δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Earth and Planetary Science Letters, υποδεικνύουν ότι οι δομές αυτές αποτελούν κατάλοιπα μιας σχετικά πρόσφατης εποχής παγετώνων στον Άρη, οι οποίες διατηρήθηκαν αναλλοίωτες χάρη σε φυσικά μονωτικά στρώματα σκόνης και βράχων.
Χαρτογράφηση σε 738 κρατήρες
Για να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους, οι επιστήμονες ανέλυσαν λεπτομερώς 738 κρατήρες στην περιοχή του Alba Mons. Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα υψηλής ανάλυσης από το Mars Reconnaissance Orbiter της NASA και το ExoMars Trace Gas Orbiter του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA).
Συνδυάζοντας δορυφορικά ζεύγη εικόνων, η ομάδα δημιούργησε τρισδιάστατα τοπογραφικά μοντέλα του εδάφους. Στη συνέχεια, εφαρμόστηκαν κλιματικά και παγετωνικά υπολογιστικά μοντέλα για να διερευνηθεί η προέλευση των δομών. Η ανάλυση επιβεβαίωσε την παρουσία 29 λοβοειδών αποθέσεων πλούσιων σε πάγο, οι οποίες αναπτύσσονται στις πλαγιές των κρατήρων με κατεύθυνση προς τους πόλους. Πρόκειται για μια μορφολογία που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά σε άλλες περιοχές του πλανήτη.

Το προστατευτικό κάλυμμα και η τροχιά του Άρη
Ο πάγος δεν βρίσκεται εκτεθειμένος στην επιφάνεια. Καλύπτεται πλήρως από συντρίμμια, πετρώματα και αρειανή σκόνη. Αυτό το στρώμα λειτουργεί ως θερμική και ατμοσφαιρική ασπίδα, εμποδίζοντας την εξάχνωση του πάγου στη σημερινή, εξαιρετικά αραιή ατμόσφαιρα του Άρη.
Η συσσώρευση του πάγου φαίνεται να συνδέεται με μεταβολές στην κλίση του άξονα περιστροφής του πλανήτη (λοξότητα). Σε περιόδους κατά τις οποίες ο Άρης είχε διαφορετική αξονική κλίση, τα μοτίβα της ηλιακής ακτινοβολίας άλλαξαν ριζικά, επιτρέποντας τη δημιουργία παγετώνων σε περιοχές πέρα από τους πόλους. Όταν οι κλιματικές συνθήκες μεταβλήθηκαν εκ νέου, η σκιά των τοιχωμάτων των κρατήρων και το κάλυμμα συντριμμιών απέτρεψαν το λιώσιμο ή την εξάτμιση του πάγου.

Η σύγκριση με τους παγετώνες της Ισλανδίας
Η μορφολογία αυτών των σχηματισμών παρουσιάζει κοινά στοιχεία με αντίστοιχες δομές στη Γη. Για να κατανοήσουν τη συμπεριφορά των αρειανών αποθέσεων, οι ερευνητές στράφηκαν σε παρόμοια περιβάλλοντα στην Ισλανδία, όπου συναντώνται βραχώδεις παγετώνες (rock glaciers) με απότομα μέτωπα και παχύ κάλυμμα ιζημάτων.

Στους κρατήρες του Alba Mons εντοπίστηκαν επιπλέον ίχνη από κατολισθήσεις υλικών, τα οποία αποκολλήθηκαν από τα χείλη των κρατήρων και κατέληξαν στη βάση των παγωμένων μετώπων. Οι συγκρίσεις με τα γήινα δεδομένα ενισχύουν την υπόθεση ότι οι δομές αυτές διατηρούν εσωτερική ροή και συμπεριφέρονται ως ενεργά γεωλογικά σώματα κάτω από το περίβλημά τους.
Επιπτώσεις για τις μελλοντικές αποστολές
Η ανακάλυψη έχει άμεσο ενδιαφέρον για τον σχεδιασμό επανδρωμένων αποστολών στον Κόκκινο Πλανήτη. Τα αποθέματα νερού σε μορφή πάγου αποτελούν βασικό πόρο, τόσο για την επιβίωση των αστροναυτών όσο και για την επιτόπια παραγωγή καυσίμων. Παρ’ όλα αυτά, η εκμετάλλευσή τους δεν είναι άμεση. Απαιτούνται επιπλέον μετρήσεις με ραντάρ διείσδυσης εδάφους ώστε να καθοριστεί το ακριβές πάχος του επιφανειακού στρώματος και η καθαρότητα του πάγου.
Παράλληλα, οι αποθέσεις αυτές λειτουργούν ως φυσικά αρχεία του κλίματος. Εγκλωβισμένα μέσα στον πάγο βρίσκονται στοιχεία για την ατμοσφαιρική σύνθεση και τις κλιματικές μεταβολές του Άρη κατά τα τελευταία εκατομμύρια έτη. Το επόμενο βήμα των επιστημόνων περιλαμβάνει τη λεπτομερή σάρωση και άλλων περιοχών του πλανήτη για τον εντοπισμό παρόμοιων θαμμένων παγετώνων.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Όσο περισσότερο εξερευνούμε τον Άρη, τόσο πιο έντονα τίθεται στο τραπέζι το ενδεχόμενο μιας επανδρωμένης αποστολής. Η SpaceX ποντάρει στο Starship, το οποίο χρησιμοποιεί μεθάνιο και υγρό οξυγόνο ακριβώς για να είναι δυνατή η επιτόπια παραγωγή καυσίμων από τον αρειανό πάγο και την ατμόσφαιρα του πλανήτη. Χρειάζεται όμως ρεαλισμός. Μια αποστολή που θα εγγυάται την ασφάλεια των αστροναυτών απαιτεί τεράστια τεχνολογικά άλματα, καθώς ο Άρης παραμένει ένα ακραία αφιλόξενο περιβάλλον.
Παγετώνες κρυμμένοι μέσα σε απότομους κρατήρες και θαμμένοι κάτω από τόνους βράχων αποτελούν εφιάλτη για κάθε σκάφος προσεδάφισης και εξορυκτικό ρομπότ. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να επιλεγούν πιο βατές τοποθεσίες, ικανές να προσφέρουν στα ρομπότ και στα πληρώματα άμεση πρόσβαση στις πρώτες ύλες που απαιτούνται για την κατασκευή των πρώτων υποδομών.
Άλλωστε, ο Άρης δεν είναι η Σελήνη, όπου μπορούμε να φτάσουμε και να επιστρέψουμε μέσα σε λίγες ημέρες. Το ταξίδι προς τον Κόκκινο Πλανήτη διαρκεί επτά έως εννέα μήνες, ενώ οι αστροναύτες θα χρειαστεί να παραμείνουν εκεί για περισσότερο από έναν χρόνο, περιμένοντας την κατάλληλη ευθυγράμμιση των πλανητών για το παράθυρο επιστροφής. Αυτό καθιστά αναγκαία τη δημιουργία μιας μόνιμης βάσης που θα τους προστατεύει από τις ακραίες συνθήκες του πλανήτη.
Υπό αυτό το πρίσμα, η πραγματική αξία της ανακάλυψης στο Alba Mons είναι καθαρά επιστημονική, καθώς μας δείχνει πώς ο πλανήτης κατάφερε να κρύψει νερό εκεί που δεν το περιμέναμε.