Οι διαφημίσεις έχουν ως βασικό σκοπό την προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών, ενώ συχνά μπορούν να φανούν χρήσιμες και στον ίδιο τον καταναλωτή. Άλλωστε, σχεδόν ολόκληρο το σύγχρονο διαδίκτυο βασίζεται σε αυτές για να παραμένει δωρεάν. Τώρα όμως έρχεται στο φως μια εντελώς διαφορετική και ιδιαίτερα ανησυχητική πρακτική: απ’ ό,τι φαίνεται, εταιρεία με έδρα το Ισραήλ αξιοποιεί τις ψηφιακές διαφημίσεις ως μηχανισμό εντοπισμού και παρακολούθησης ανθρώπων.
Μια νέα έρευνα της TrendAI αποκαλύπτει έντονη παρασκηνιακή δραστηριότητα στο σύστημα που διαχειρίζεται τις δημοπρασίες των online διαφημίσεων. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ένας οργανισμός που παρακολουθείται με την κωδική ονομασία SHADOW-EARTH-79 εκμεταλλευόταν τη διαφημιστική υποδομή για να εντοπίζει συσκευές και να χτίζει προφίλ χρηστών, ακόμη και σε ευαίσθητες περιοχές του πλανήτη με ενεργές πολεμικές συγκρούσεις.
Εκείνο ωστόσο που προκαλεί τη μεγαλύτερη αίσθηση είναι η στοχευμένη δραστηριότητα στο δίκτυο του Starlink, όπου καταγράφηκε δυσανάλογα μεγάλο μερίδιο στις δημοπρασίες διαφημιστικών εμφανίσεων που μπήκαν στο μικροσκόπιο.
Μπορεί μια απλή διαφήμιση να προδώσει την τοποθεσία σου;
Για να αντιληφθούμε το μέγεθος του κινδύνου, αρκεί να δούμε τι συμβαίνει στο παρασκήνιο της λεγόμενης προγραμματικής διαφήμισης. Κάθε φορά που ανοίγουμε μια ιστοσελίδα ή μια εφαρμογή στο κινητό, πραγματοποιείται αυτόματα μια δημοπρασία σε πραγματικό χρόνο, γνωστή ως Real-Time Bidding (RTB).
Όλη η διαδικασία ολοκληρώνεται μέσα σε λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου. Πριν καν εμφανιστεί το banner στην οθόνη μας, οι υποψήφιοι διαφημιζόμενοι λαμβάνουν ένα αίτημα προσφοράς που συνοδεύεται από τεχνικά στοιχεία για τη συσκευή και τη σύνδεσή μας. Ανάλογα με τις ρυθμίσεις, το πακέτο αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:
- Τη διεύθυνση IP και τη γεωγραφική τοποθεσία που συνδέεται με αυτή.
- Τον τύπο, το ακριβές μοντέλο και την ανάλυση οθόνης της συσκευής.
- Πληροφορίες για το δίκτυο και τον πάροχο σύνδεσης (ISP).
- Μοναδικά αναγνωριστικά διαφήμισης (Advertising IDs) και στοιχεία από τη δραστηριότητα του χρήστη.
Όταν αυτά τα δεδομένα συνδυαστούν με το ιστορικό τοποθεσίας και τη χρήση συγκεκριμένων εφαρμογών, συνθέτουν ένα εξαιρετικά ακριβές προφίλ. Το κρίσιμο σημείο εδώ είναι πως τα στοιχεία δεν καταλήγουν μόνο στην εταιρεία της οποίας τη διαφήμιση βλέπουμε τελικά, αλλά διαμοιράζονται σε δεκάδες υποψήφιους αγοραστές που συμμετέχουν στη δημοπρασία, χωρίς να έχουμε έρθει ποτέ σε επαφή μαζί τους.
Το SHADOW-EARTH-79 κυριάρχησε σε 49 χώρες
Η ανάλυση της TrendAI έδειξε πως ο συγκεκριμένος αγοραστής διαφημιστικού χώρου βρέθηκε στην πρώτη θέση μεταξύ των πλειοδοτών σε 49 χώρες. Σε ορισμένες αγορές, μάλιστα, η κυριαρχία του ήταν σχεδόν απόλυτη: στην Ουγγαρία συγκέντρωσε το 91,1% των καταγεγραμμένων προσφορών, στο Ισραήλ το 90,1%, στην Αίγυπτο το 77,2%, στο Αζερμπαϊτζάν το 75,2% και στη Βενεζουέλα το 72,2%.
Αυτή η συμπεριφορά δεν θυμίζει σε τίποτα κανονική διαφημιστική καμπάνια. Ακόμα πιο ύποπτο είναι το γεγονός ότι σε εμπόλεμες ζώνες ή σε κράτη με διεθνείς κυρώσεις (όπου η εμπορική διαφήμιση είναι πρακτικά ανύπαρκτη), το SHADOW-EARTH-79 αναδείχθηκε στον μεγαλύτερο αγοραστή διαφημίσεων, με έντονη παρουσία σε Συρία, Λιβύη, Νότιο Σουδάν, Υεμένη και Αζερμπαϊτζάν.
Γιατί μπήκε στο στόχαστρο το Starlink (και τα στοιχεία για την Ελλάδα)
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έκθεσης αφορά την κίνηση που προέρχεται από διευθύνσεις IP του δορυφορικού δικτύου Starlink. Εκεί, το SHADOW-EARTH-79 απορρόφησε το 12,9% των διαφημιστικών εμφανίσεων του δείγματος, ποσοστό σχεδόν πέντε φορές μεγαλύτερο από τον γενικό μέσο όρο του, κατακτώντας την πρωτιά σε 105 χώρες. Η στόχευση αυτή κάθε άλλο παρά τυχαία θεωρείται, αφού το δορυφορικό internet αποτελεί συχνά τη μοναδική διέξοδο επικοινωνίας σε περιοχές όπου τα επίγεια δίκτυα έχουν καταστραφεί ή ελέγχονται.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία που αφορούν τη χώρα μας. Στον σχετικό πίνακα της έρευνας για την Ελλάδα, καταγράφηκαν 341 δημοπρασίες διαφημίσεων σε συνδέσεις Starlink, εκ των οποίων οι 278 κερδήθηκαν από το SHADOW-EARTH-79 (ποσοστό 81,5% ανάμεσα σε εννέα αγοραστές).
Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι παρακολουθούνται 278 Έλληνες πολίτες, ούτε επιβεβαιώνει στοχευμένη κατασκοπεία συγκεκριμένων προσώπων στην Ελλάδα. Αποτυπώνει όμως πόσο επιθετικά πλειοδοτούσε ο συγκεκριμένος μηχανισμός κάθε φορά που εντόπιζε ελληνική σύνδεση Starlink στο δείγμα της έρευνας.
Πλατφόρμα κατασκοπείας με «μανδύα» διαφημιστικής
Οι ερευνητές δεν έμειναν μόνο στους αριθμούς των δημοπρασιών. Αξιοποιώντας εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ανέλυσαν τμήματα του κώδικα και της διαδικτυακής υποδομής του SHADOW-EARTH-79. Μέσα στο περιβάλλον της εφαρμογής εντόπισαν λειτουργίες για εισαγωγή scripts, εργαλεία αποανωνυμοποίησης (de-anonymization) και μηχανισμούς ταυτοποίησης φυσικών προσώπων πίσω από διευθύνσεις IP.
Συνδυάζοντας τον κώδικα με την αφύσικη συμπεριφορά στις δημοπρασίες, η TrendAI εκτιμά με αρκετά μεγάλη βεβαιότητα ότι η υποδομή λειτουργούσε ως εργαλείο παρακολούθησης και συλλογής πληροφοριών (cyber-surveillance) και όχι ως απλή διαφημιστική εταιρεία. Πάντως, η ακριβής ταυτότητα του φορέα ή της κυβέρνησης που ενδεχομένως κρύβεται πίσω από το εγχείρημα δεν κατονομάζεται επίσημα στην έκθεση.
Πώς μπορούν να προστατευτούν οι χρήστες
Το μεγαλύτερο αγκάθι στην υπόθεση είναι πως ένας απλός ad blocker δεν αρκεί πάντα για να μας προστατεύσει. Ακόμα κι αν το πρόσθετο του browser κρύψει τελικά τη διαφήμιση από την οθόνη μας, η δημοπρασία στο παρασκήνιο και η διαρροή των δεδομένων της συσκευής ενδέχεται να έχουν ήδη ολοκληρωθεί.
Για να περιορίσουμε στο ελάχιστο την έκθεσή μας, η TrendAI προτείνει τέσσερα πρακτικά βήματα:
- Τακτική επαναφορά (reset) του διαφημιστικού αναγνωριστικού στις ρυθμίσεις του κινητού και απενεργοποίηση των εξατομικευμένων διαφημίσεων.
- Αποφυγή δωρεάν εφαρμογών που είναι γεμάτες διαφημιστικά trackers, ειδικά σε συσκευές που χρησιμοποιούνται σε ευαίσθητες περιοχές ή επαγγελματικά ταξίδια.
- Αυστηρός έλεγχος στα δικαιώματα (ειδικά στην τοποθεσία) που ζητούν οι εφαρμογές.
- Χρήση προηγμένων εργαλείων φιλτραρίσματος (π.χ. σε επίπεδο DNS), τα οποία κόβουν εξαρχής την επικοινωνία και τη μετάδοση δεδομένων προς τους διαφημιστικούς servers, πριν καν ξεκινήσει η δημοπρασία.
Όπως αποδεικνύει η συγκεκριμένη έρευνα, η βιομηχανία του ψηφιακού μάρκετινγκ έχει στήσει ένα γιγαντιαίο, ανεξέλεγκτο δίκτυο ανταλλαγής δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Και όταν αυτό το δίκτυο πέφτει στα χέρια επιτήδειων ή μυστικών υπηρεσιών, μια αθώα διαφήμιση στην οθόνη του κινητού μπορεί να μετατραπεί στον πιο αθόρυβο κοριό.
