Κάποιοι άνθρωποι λένε ότι αιωρούνται, ότι πετούν ή ότι βγαίνουν από το σώμα τους και τριγυρνούν χωρίς αυτό. Άλλοι ξυπνούν παράλυτοι, γεμάτοι φόβο και με την αίσθηση ότι κάποιος βρίσκεται στο δωμάτιο. Μια νέα μελέτη υποστηρίζει ότι όλα αυτά μπορεί να έχουν κοινή εξήγηση. Ο εγκέφαλος βρίσκεται σε μια κατάσταση που δεν είναι ούτε ύπνος ούτε εγρήγορση, αλλά λίγο από τα δύο.
Πολλές φορές αυτή η εμπειρία περιγράφεται από το κοινό σαν αστρική προβολή. Φυσικά, αυτή δεν είναι η επιστημονική ονομασία του φαινομένου και δεν περιγράφει αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα.
Η σχέση ανάμεσα σε εξωσωματικές εμπειρίες και παράλυση ύπνου
Οι επιστήμονες τις ονομάζουν ασυνήθιστες σωματικές εμπειρίες, ή UBEs. Συμβαίνουν στην παράλυση ύπνου, στα διαυγή όνειρα και, κάποιες φορές, ακόμα και όταν κάποιος είναι ξύπνιος. Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα γιατί. Επειδή όμως εμφανίζονται συχνά στα σύνορα ύπνου και εγρήγορσης, η νευροεπιστήμονας Teresa Campillo-Ferrer του Radboud University στην Ολλανδία και οι συνεργάτες της αποφάσισαν να τις μελετήσουν ακριβώς εκεί.
Το πείραμα με τις κινήσεις των ματιών στον ύπνο
Για το πείραμα μάζεψαν 35 εθελοντές με εμπειρία σε διαυγή όνειρα ή διαλογισμό και κατέγραψαν τον εγκέφαλό τους με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) καθώς διαλογίζονταν, αποκοιμιούνταν και ονειρεύονταν. Για να προκαλέσουν πιο εύκολα αυτές τις ασυνήθιστες εμπειρίες, χρησιμοποίησαν καθοδηγούμενες ασκήσεις χαλάρωσης και λάμψεις φωτός.
Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα. Πώς λες σε έναν επιστήμονα ότι βγήκες από το σώμα σου όταν κοιμάσαι; Οι συμμετέχοντες είχαν οδηγία να κινούν τα μάτια τους δεξιά και αριστερά, με συγκεκριμένη σειρά, κάθε φορά που ένιωθαν κάτι παράξενο. Οι κινήσεις των ματιών φαίνονται ακόμα και στον ύπνο, οπότε οι ερευνητές ήξεραν ακριβώς πού να κοιτάξουν στο EEG. Μετά ακολούθησε αναλυτική συνέντευξη.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν μπλέκεται ο ύπνος με τον ξύπνιο
Είκοσι από τους 35 κατέγραψαν συνολικά 36 τέτοιες εμπειρίες, οι περισσότερες κατά τον διαλογισμό και οι υπόλοιπες σε ύπνο REM, ύπνο non-REM και σε σύντομες αφυπνίσεις. Κάποιοι ένιωσαν ότι αιωρούνται, πέφτουν ή γυρίζουν ενώ το σώμα τους ήταν ακίνητο. Άλλοι ένιωσαν δονήσεις, πίεση ή άγγιγμα από κάτι που δεν υπήρχε, ενώ υπήρξαν και όσοι παρέλυσαν με τρομακτικές παραισθήσεις. Σε 10 περιπτώσεις οι συμμετέχοντες ένιωσαν ότι βρίσκονται έξω από το σώμα τους ή πάνω από αυτό.
Στον εγκέφαλο φάνηκε ένα ενδιαφέρον μοτίβο. Την ώρα αυτών των εμπειριών, τα πιο αργά κύματα, τα δέλτα και τα θήτα, μειώνονταν, ενώ τα πιο γρήγορα, τα βήτα και τα γάμμα, αυξάνονταν. Η αλλαγή ήταν πιο έντονη στις κροταφικές περιοχές, που βοηθούν στην επεξεργασία αισθητηριακών πληροφοριών και στην αίσθηση του σώματός μας. Τα αργά κύματα βρίσκονταν κάπου ανάμεσα στον ύπνο και την εγρήγορση, ενώ τα γρήγορα θύμιζαν περισσότερο ξύπνιο εγκέφαλο.
Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος έδειχνε να συνδυάζει χαρακτηριστικά και των δύο καταστάσεων, άσχετα με το αν ο εθελοντής εκείνη την ώρα κοιμόταν κανονικά ή όχι. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι τα όρια του εγκεφάλου εκείνη τη στιγμή είναι θολά. Είναι σαν ο ύπνος να «μπαίνει» ξαφνικά στον ξύπνιο εγκέφαλο και αντίστοιχα η εγρήγορση να «μπαίνει» μέσα στον ύπνο. Αυτό εξηγεί γιατί αυτές οι εμπειρίες συχνά μπλέκουν στοιχεία ονείρου με το πραγματικό περιβάλλον, όπως όταν κάποιος βλέπει κανονικά το δωμάτιό του την ώρα που έχει παραισθήσεις στην παράλυση ύπνου.
Τι δεν γνωρίζουμε ακόμα για τις εξωσωματικές εμπειρίες
Το EEG δεν δείχνει αν ολόκληρος ο εγκέφαλος μπαίνει σε μια ενδιάμεση κατάσταση ή αν διαφορετικές περιοχές βρίσκονται ταυτόχρονα σε ύπνο και σε εγρήγορση. Το δείγμα ήταν επίσης μικρό και αποτελούνταν από ανθρώπους με εμπειρία σε διαλογισμό ή διαυγή όνειρα, άρα δεν αντιπροσωπεύει απαραίτητα όλους μας. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα, αλλά αν η ιδέα επιβεβαιωθεί, μπορεί να μας πει κάτι βαθύτερο για το πώς ο εγκέφαλος φτιάχνει την αίσθηση ότι βρισκόμαστε μέσα σε ένα σώμα. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Consciousness and Cognition.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι εμπειρίες που πολλοί αποδίδουν σε κάτι υπερφυσικό, από την «αστρική προβολή» μέχρι τον γνωστό «Μόρα» της παράλυσης ύπνου, φαίνεται τελικά να αφήνουν μετρήσιμο αποτύπωμα στον εγκέφαλο. Αυτό φυσικά δεν μειώνει την ένταση ή τον φόβο που νιώθει όποιος τις ζει, αφού ο εγκέφαλός μας εκείνη τη στιγμή τις αντιλαμβάνεται ως πέρα για πέρα αληθινές, δείχνει όμως ότι μέσω της επιστήμης ίσως μπορούμε επιτέλους να τις κατανοήσουμε.
