Όλοι έχουμε δει τον παγκόσμιο χάρτη χιλιάδες φορές, ως μια εικόνα του πώς είναι οι χώρες και ο πλανήτης μας. Όμως η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική από αυτή που βλέπουμε στον συνηθισμένο χάρτη, καθώς οι αναλογίες των χωρών είναι πολύ παραμορφωμένες.
Για να καταλάβουμε πώς είναι στην πραγματικότητα ο πλανήτης, η Αφρική είναι 14 φορές μεγαλύτερη από τη Γροιλανδία, ενώ στον παγκόσμιο χάρτη φαίνονται να έχουν σχεδόν το ίδιο μέγεθος.
Πώς η προβολή Mercator παραμορφώνει τα μεγέθη
Οι διαφορετικές αναλογίες, όμως, δεν ήταν κάποιο λάθος των σύγχρονων χαρτογράφων. Πριν από περισσότερα από 400 χρόνια, έπρεπε να γίνει μια σημαντική επιλογή που οδήγησε στην προβολή Mercator του 1569, από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ. Τότε, οι χάρτες χρησιμοποιούνταν κυρίως από τους ναυτικούς. Χρειάζονταν έναν χάρτη στον οποίο κάθε ευθεία γραμμή θα αντιστοιχούσε σε μια σταθερή πορεία βάσει της πυξίδας. Έτσι, ο Μερκάτορ δημιούργησε έναν χάρτη που έκανε ακριβώς αυτό, δίνοντας τεράστια ώθηση στη ναυσιπλοΐα.
Για να μετατραπεί η σφαιρική επιφάνεια της Γης σε επίπεδο χάρτη, οι περιοχές πιο κοντά στους πόλους έπρεπε να «τεντωθούν» όλο και περισσότερο. Για αυτόν τον λόγο, οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται πολύ μικρότερες σε σύγκριση με εκείνες που βρίσκονται κοντά στους πόλους. Αυτό σημαίνει πως η Γροιλανδία και η Ρωσία φαίνονται αρκετά μεγαλύτερες σε σχέση με την Αφρική, κάτι που στην πραγματικότητα δεν ισχύει.
Μπορεί να έχουν περάσει πάνω από 450 χρόνια, όμως η λογική της προβολής Mercator επηρεάζει ακόμη σε μεγάλο βαθμό την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο.
Δεν είναι μόνο γεωγραφικό θέμα
Για τους επικριτές της προβολής Mercator, οι χάρτες που χρησιμοποιούμε παρουσιάζουν μια παραμόρφωση που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σημασία διαφορετικών περιοχών. Για αυτό και ο ΟΗΕ υιοθέτησε το ψήφισμα «Correct the Map», προκρίνοντας την προβολή Equal Earth.
Η συγκεκριμένη προβολή δημιουργήθηκε το 2018 και έχει διαφορετική προτεραιότητα από τη Mercator: προσπαθεί να διατηρεί σωστά τις αναλογίες των επιφανειών. Με αυτόν τον τρόπο, μια περιοχή που είναι 14 φορές μεγαλύτερη από μια άλλη, αποτυπώνεται και στον χάρτη με την αντίστοιχη αναλογία.
Η Αφρικανική Ένωση υιοθέτησε τον χάρτη της Equal Earth από τον περασμένο Φεβρουάριο, ενώ πλέον ετοιμάζεται να τον υιοθετήσει και ο ΟΗΕ.
Δεν υπάρχει τέλειος επίπεδος χάρτης
Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει ο τέλειος επίπεδος χάρτης, ακριβώς επειδή η Γη είναι σφαιρική. Σε κάθε περίπτωση, η επιφάνεια της Γης πρέπει αναγκαστικά να παραμορφωθεί για να μετατραπεί από τρεις διαστάσεις σε δύο.
Ο κάθε χάρτης, ανάλογα με την τεχνική που χρησιμοποιεί, μπορεί να αποτυπώσει είτε τις σωστές διαστάσεις είτε τις σωστές κατευθύνσεις. Δεν γίνεται όμως να έχουμε και τα δύο ταυτόχρονα.
Η προβολή Equal Earth έχει ως προτεραιότητα τα πραγματικά μεγέθη των ηπείρων. Χάνει όμως την ιδιότητα που έκανε τη Mercator τόσο χρήσιμη στη ναυσιπλοΐα, οπότε δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ακριβή μέτρηση πραγματικών αποστάσεων μεταξύ δύο οποιωνδήποτε σημείων. Αυτό σημαίνει πως χρειαζόμαστε διαφορετικούς χάρτες για διαφορετικές χρήσεις.
Υπάρχει και ο χάρτης Gall-Peters
Μια άλλη γνωστή προσπάθεια είναι η προβολή Gall-Peters, η οποία έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής τη δεκαετία του 1970. Στη συγκεκριμένη εκδοχή διατηρούνται οι αναλογίες των εκτάσεων, αλλά υπάρχει μεγάλη παραμόρφωση στα σχήματα. Οι περιοχές κοντά στους πόλους εμφανίζονται συμπιεσμένες, ενώ εκείνες γύρω από τον Ισημερινό επιμηκύνονται. Το αποτέλεσμα είναι πιο σωστό ως προς το εμβαδόν, αλλά αρκετά αφύσικο ως προς το σχήμα των ηπείρων.
Όπως φαίνεται, δεν υπάρχει τέλεια λύση. Κάθε χάρτης διορθώνει ένα πρόβλημα και δημιουργεί ένα άλλο. Αυτή η μεταφορά από τη σφαίρα στο επίπεδο είναι που προκαλεί όλη την παραμόρφωση, και το μόνο σίγουρο είναι πως η Γη δεν είναι επίπεδη για να γλιτώσουμε αυτά τα προβλήματα!
