Αυτή είναι η νέα, εντυπωσιακή αποτύπωση του Νεφελώματος Corona Australis από το Νότιο Ημισφαίριο, μια περιοχή σχηματισμού νέων άστρων που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από το ηλιακό μας σύστημα. Οι επιστήμονες παρομοιάζουν την εικόνα με την Έναστρη Νύχτα του Βαν Γκογκ, έναν πίνακα που αποτελεί προσωπικό μου αγαπημένο, αλλά και του Neil deGrasse Tyson, ο οποίος τον έχει ξεχωρίσει για τους ίδιους ακριβώς αστρονομικούς λόγους.
Η κάμερα που είδε τα αστέρια να γεννιούνται
Η λήψη έγινε με την Dark Energy Camera, ένα θηριώδες ψηφιακό μάτι 570 megapixel που βρίσκεται τοποθετημένο στο τηλεσκόπιο Víctor M. Blanco, ψηλά στα βουνά της Χιλής. Ο στόχος της ήταν το Νεφέλωμα Corona Australis, μια τεράστια διαστρική νεφοσυστάδα που απέχει μόλις 430 έτη φωτός από τη Γη, στον αστερισμό του Νότιου Στεφανιού.
Για τα δεδομένα της αστρονομίας, αυτή η απόσταση είναι κυριολεκτικά ένα τίποτα. Μιλάμε για μια από τις πιο κοντινές περιοχές σχηματισμού άστρων στο δικό μας ηλιακό σύστημα, γεγονός που την κάνει απίστευτα πολύτιμη για τους επιστήμονες που προσπαθούν να καταλάβουν πώς ακριβώς γεννιέται ένα αστέρι.
Τα νεαρά άστρα που φωτίζουν το νεφέλωμα
Mέσα σε αυτή την κοσμική «κούνια», νέα άστρα γεννιούνται συνεχώς. Μερικά από αυτά έχουν καταφέρει ήδη να μαζέψουν τόση ενέργεια, ώστε να διώξουν μακριά τα πυκνά αέρια που μας έκρυβαν τη θέα και να φανούν για πρώτη φορά. Μάλιστα, δύο από τα πιο λαμπερά νεφελώματα εκεί γύρω φωτίζονται αποκλειστικά από τέτοια «μωρά» άστρα.
Το πιο ενδιαφέρον σημείο είναι το σύστημα R Corona Australis. Πρόκειται για ένα διπλό σύστημα, δηλαδή δύο άστρα που χορεύουν γύρω από το κοινό τους κέντρο βάρους κάθε 43 με 47 χρόνια. Το μικρότερο από τα δύο είναι ένας ερυθρός νάνος, η πιο μικρή και «ψυχρή» κατηγορία άστρων, αλλά και αυτή που ζει τα περισσότερα χρόνια στο σύμπαν. Το ταίρι του είναι ένας πρωτοαστέρας, ένα πολύ μεγαλύτερο άστρο που δεν έχει ξεκινήσει καν την πυρηνική σύντηξη στον πυρήνα του. Παρόλα αυτά, φέγγει τόσο δυνατά που αναγκάζει όλο το γύρω νεφέλωμα να λάμπει, δημιουργώντας αυτό που οι αστρονόμοι καταγράφουν ως νεφέλωμα εκπομπής NGC 6729.
Ο «Πολυέλαιος» που κρέμεται στο βάθος
Αν κοιτάξετε στην πάνω δεξιά γωνία της φωτογραφίας, θα δείτε κάτι εντελώς διαφορετικό: τη σφαιρική αστρική συστάδα NGC 6723, γνωστή και ως «Συστάδα του Πολυελαίου». Είναι μια απίστευτα πυκνή μπάλα από εκατοντάδες χιλιάδες έως εκατομμύρια αστέρια. Αν και στο μάτι φαίνεται να είναι δίπλα στο νεφέλωμα Corona Australis, στην πραγματικότητα δεν έχουν καμία απολύτως σχέση. Ο Πολυέλαιος βρίσκεται 29.000 έτη φωτός μακριά μας, δηλαδή σχεδόν 70 φορές πιο βαθιά στο διάστημα!
Αυτές οι σφαιρικές συστάδες κρύβουν μερικά από τα πιο γηραιά άστρα του γαλαξία μας, με ηλικίες που ξεπερνούν τα 10 δισεκατομμύρια χρόνια, είναι δηλαδή σχεδόν τόσο παλιά όσο το ίδιο το Big Bang. Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι όλα αυτά τα άστρα γεννήθηκαν μαζί, σαν δίδυμα. Όμως, χάρη στο τηλεσκόπιο Hubble που φωτογράφισε το ίδιο σημείο, μάθαμε ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο μπερδεμένη και πολύπλοκη.
Γιατί τελικά μοιάζει με Βαν Γκογκ;
Η σύγκριση με τον διάσημο πίνακα δεν είναι απλώς ένα επικοινωνιακό τρικ. Στο έργο του Βαν Γκογκ, τα άστρα μοιάζουν να στροβιλίζονται εξαιτίας της κίνησης του αέρα στην ατμόσφαιρα, την οποία ο ζωγράφος αποτύπωσε με τις χαρακτηριστικές πινελιές του. Στην πραγματική φωτογραφία του Corona Australis, αυτός ο «χορός» των σχημάτων δεν γίνεται από τον αέρα, αλλά από τα ίδια τα νεογέννητα άστρα. Με την τρομερή ακτινοβολία τους, σκάβουν, φυσάνε και σμιλεύουν τη διαστρική σκόνη γύρω τους. Το αποτέλεσμα είναι μια ζωντανή κοσμική κίνηση που θυμίζει περισσότερο καμβά παρά μια παγωμένη φωτογραφία από το διάστημα.
Αν θέλετε, μπορείτε να κατεβάσετε τις λήψεις σε υψηλή ανάλυση, ώστε να εξερευνήσετε και άλλα σημεία τους.
