Η επιστροφή της ανθρωπότητας στη Σελήνη φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα παλιό αλλά κρίσιμο ερώτημα. Τι συμβαίνει αν μια επανδρωμένη αποστολή βρεθεί σε κίνδυνο μακριά από τη Γη και χρειαστεί άμεση διάσωση. Σε αντίθεση με τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου υπάρχει σχετικά πιο άμεση δυνατότητα επιστροφής, μια αποστολή σε σεληνιακή τροχιά ή στην επιφάνεια της Σελήνης αντιμετωπίζει πολύ πιο σύνθετες προκλήσεις.
Ήδη από την εποχή του προγράμματος Apollo, η NASA και οι συνεργάτες της είχαν εξετάσει σενάρια διάσωσης για αστροναύτες που θα μπορούσαν να εγκλωβιστούν κοντά στη Σελήνη. Ωστόσο, τα σχέδια εκείνης της περιόδου δείχνουν πόσο δύσκολο ήταν, και παραμένει, να οργανωθεί μια πραγματικά εφαρμόσιμη αποστολή έκτακτης ανάγκης.
Το σχέδιο διάσωσης της εποχής Apollo
Κατά τη δεκαετία του 1960, η North American Aviation, η εταιρεία που είχε αναλάβει τον σχεδιασμό και την κατασκευή των μονάδων Command and Service Module για τις αποστολές Apollo, είχε επεξεργαστεί μια ιδέα για ένα ειδικό σκάφος διάσωσης. Η πρόταση προέβλεπε ένα τροποποιημένο CSM, το οποίο θα μπορούσε να εκτοξευθεί με έναν μόνο αστροναύτη και να φτάσει μέχρι τη Σελήνη για να παραλάβει εγκλωβισμένο πλήρωμα.
Το θεωρητικό αυτό «CSM διάσωσης» θα διέθετε πρόσθετο χώρο για τους αστροναύτες που θα επέστρεφαν, καθώς και υποδομές ώστε να μπορούν να συνδεθούν με τις παροχές οξυγόνου του σκάφους. Η λογική ήταν να υπάρχει πάντα ένα τέτοιο όχημα σε ετοιμότητα, τοποθετημένο στην κορυφή πυραύλου Saturn V και έτοιμο για άμεση εκτόξευση αν προέκυπτε ανάγκη.
Το κόστος και τα προβλήματα του σεναρίου
Η North American Aviation είχε μάλιστα επεξεργαστεί και δύο πιθανά προγράμματα παραγωγής. Το πρώτο προέβλεπε την τροποποίηση δύο υπαρχόντων CSM και στη συνέχεια την κατασκευή ενός νέου κάθε χρόνο, ενώ το δεύτερο μιλούσε για παραγωγή εννέα μονάδων ετησίως. Το κόστος μόνο για το πρώτο πλάνο υπολογιζόταν σε 86 εκατομμύρια δολάρια της εποχής, επιπλέον του ήδη τεράστιου προϋπολογισμού του Apollo.
Παρά το φιλόδοξο σενάριο, η πρόταση είχε σοβαρά κενά. Δεν υπήρχε σαφής απάντηση για το πώς θα επιβίωναν οι εγκλωβισμένοι αστροναύτες μέχρι να φτάσει η βοήθεια, πόσο οξυγόνο και τροφή θα είχαν στη διάθεσή τους ή αν ένα τέτοιο σκάφος θα μπορούσε να φτάσει εγκαίρως. Στην πράξη, η NASA έκρινε ότι οι κίνδυνοι, το κόστος και η επιχειρησιακή πολυπλοκότητα ήταν υπερβολικά μεγάλα.
Ένα πρόβλημα που δεν έχει λυθεί πλήρως
Θα περίμενε κανείς ότι, έξι δεκαετίες αργότερα, η τεχνολογία θα είχε προσφέρει μια πιο ώριμη λύση. Όμως η πραγματικότητα παραμένει δύσκολη. Η διάσωση πληρώματος από σεληνιακή τροχιά ή από τη σεληνιακή επιφάνεια απαιτεί τεράστιους πόρους, από εφεδρικά σκάφη και πυραύλους μέχρι κρίσιμη υποδομή υποστήριξης και απόλυτο συγχρονισμό.
Στην πράξη, οι διαστημικές υπηρεσίες βασίζονται περισσότερο στην πρόληψη, στην αξιοπιστία των συστημάτων και στον περιορισμό του ρίσκου, παρά στην ύπαρξη μιας αυτόνομης αποστολής διάσωσης που θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί άμεσα. Αυτό δείχνει ότι, ακόμη και σήμερα, η εξερεύνηση της Σελήνης παραμένει ένα εγχείρημα με πολύ λεπτές ισορροπίες.
