Πριν λίγες ημέρες έζησα τις μοναδικές στιγμές που μικρά χελωνάκια βγήκαν από το αυγό τους και έκαναν τα πρώτα τους βήματα προς τη θάλασσα, σε μια παραλία της Μεσσήνης. Ευτυχώς, στην παραλία εθελοντές είχαν αναγνωρίσει τα σημεία που υπήρχαν φωλιές και είχαν προσθέσει σήμανση, ώστε να μην καταστρέψει κάποιος τα αυγά. Παράλληλα, είχαν προετοιμαστεί για τον ερχομό των μικρών νεοσσών, ώστε να είναι εκεί και να τα διευκολύνουν να φτάσουν μέχρι το κύμα, καθαρίζοντας τον δρόμο μπροστά τους.
Εμείς όμως τι πρέπει να κάνουμε αν συναντήσουμε ένα μικρό χελωνάκι στην άμμο; Υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες που πρέπει να ακολουθήσουμε, ώστε να το βοηθήσουμε χωρίς, άθελά μας, να το βλάψουμε.
Κανόνας 1ος: Αφήστε το στην ησυχία του – Η φύση ξέρει
Ο πρώτος και βασικότερος κανόνας είναι ότι το ζώο τις περισσότερες φορές δεν χρειάζεται την ανθρώπινη παρέμβαση. Τα μικρά χελωνάκια, αν και φαίνονται ευάλωτα, είναι εκπληκτικά αυτάρκη. Δεν λαμβάνουν γονική φροντίδα, αλλά είναι προγραμματισμένα από τη φύση να κολυμπήσουν, να βρουν τροφή και να προστατευτούν από αρπακτικά αμέσως μετά την εκκόλαψη.
Οι ενήλικες θηλυκές χελώνες επιστρέφουν πάντα στην ίδια περιοχή όπου γεννήθηκαν για να αποθέσουν τα δικά τους αυγά, ακολουθώντας τη συμπεριφορά της γενέθλιας επιστροφής. Για τον λόγο αυτό, καταβάλλονται εκτεταμένες προσπάθειες διατήρησης ώστε να προστατευτούν οι ακτές ωοτοκίας από την ανθρώπινη όχληση και τα τεχνητά φώτα, τα οποία αποπροσανατολίζουν τους νεοσσούς.
Ευτυχώς, μια μελέτη του 2025 έδειξε πως οι πληθυσμοί των θαλάσσιων χελωνών έχουν αρχίσει να ανακάμπτουν παγκοσμίως, ιδιαίτερα μετά τα μέτρα που λήφθηκαν για τη μείωση της τυχαίας σύλληψής τους στα αλιευτικά εργαλεία.
«Οι θαλάσσιες χελώνες αποτελούν ένα λαμπρό παράδειγμα για τη διατήρηση της θαλάσσιας ζωής, με την ανάκαμψη πολλών πληθυσμών φωλιάσματος», δήλωσε στην Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) ο Graeme Hays, Διακεκριμένος Καθηγητής Θαλάσσιων Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Deakin της Αυστραλίας και συγγραφέας της μελέτης.
Κανόνας 2ος: ΜΗΝ το σηκώνετε και ΜΗΝ το ρίχνετε στη θάλασσα
Εδώ γίνεται το πιο συχνό και επικίνδυνο λάθος: Πολλοί θεωρούν ότι «βοηθούν» αν πάρουν το χελωνάκι στα χέρια και το βάλουν απευθείας στο νερό. Αυτό απαγορεύεται αυστηρά!
Σύμφωνα με τις οδηγίες του Συλλόγου ΑΡΧΕΛΩΝ, η διαδρομή που διανύει ο νεοσσός από τη φωλιά μέχρι το κύμα είναι καθοριστική για την επιβίωσή του:
- Ενδυνάμωση: Η πεζοπορία στην άμμο δυναμώνει τα πτερύγιά του, ώστε να μπορεί να κολυμπήσει ενάντια στα κύματα.
- Αποτύπωση (Imprinting): Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, το χελωνάκι αποτυπώνει τα γεωμαγνητικά χαρακτηριστικά της παραλίας. Αν το σηκώσετε, δεν θα μπορέσει ποτέ ως ενήλικο να επιστρέψει εκεί για να αναπαραχθεί.
Τι κάνουμε αν δούμε ένα χελωνάκι τη μέρα:
- Δεν το αγγίζουμε και δεν το μετακινούμε.
- Του κάνουμε σκιά με το σώμα μας ή μια πετσέτα, χωρίς να το αγγίζουμε, για να μην αφυδατωθεί από τον ήλιο.
- Καθαρίζουμε διακριτικά τυχόν εμπόδια (πέτρες, ξύλα, σκουπίδια) από τη διαδρομή του προς το νερό.
- Απομακρύνουμε κατοικίδια ή πουλιά που μπορεί να επιτεθούν.
Κανόνας 3ος: Βεβαιωθείτε για το είδος & Ειδοποιήστε τους ειδικούς
Είναι σημαντικό να βεβαιωθείτε ότι πρόκειται για θαλάσσια χελώνα (που διαθέτει πτερύγια) και όχι για στεριανή χελώνα ή χελώνα γλυκού νερού (που διαθέτει δάχτυλα με νύχια), καθώς οι στεριανές δεν μπορούν να επιβιώσουν στο θαλασσινό νερό.
Αν ανακαλύψετε τυχαία μια μη σημασμένη φωλιά ή αυγά στην άμμο, μην προσπαθήσετε να τα θάψετε ή να τα μετακινήσετε μόνοι σας. Η παραμικρή αλλαγή στην κλίση των αυγών μπορεί να καταστρέψει το έμβρυο. Καλέστε αμέσως τη γραμμή διάσωσης του ΑΡΧΕΛΩΝ στο 6941 511 511.
Επίσης, αν βρείτε τραυματισμένη ενήλικη χελώνα ή χελώνα σε κατάσταση κρυοπληξίας (συνηθισμένο φαινόμενο τους χειμερινούς μήνες), επικοινωνήστε αμέσως με τις αρχές. Εξειδικευμένα κέντρα διάσωσης αναλαμβάνουν τη σταδιακή θέρμανση και περίθαλψή τους πριν την επανένταξη στο φυσικό τους περιβάλλον.
Μάλιστα, μια ιδιαίτερη περίπτωση διασωσμένης χελώνας που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας ήταν η Earl Grey, η οποία αποδείχθηκε ότι ήταν ένα σπάνιο υβρίδιο, καρπός μιας θηλυκής χελώνας Kemp’s Ridley (Lepidochelys kempii) και μιας αρσενικής Καρέτα-Καρέτα (Caretta caretta)!
Συμπέρασμα
Στην Ελλάδα, οι θαλάσσιες χελώνες θεωρούνται προστατευόμενο είδος και η χώρα μας φιλοξενεί τις σημαντικότερες περιοχές ωοτοκίας της Καρέτα-Καρέτα στη Μεσόγειο. Ο «χρυσός κανόνας» είναι απλός: Αν το ζώο δεν είναι τραυματισμένο, κρατάμε αποστάσεις και αφήνουμε τη φύση να κάνει τη δουλειά της.
Όσο κι αν θέλουμε να αγγίξουμε ή να πάρουμε αγκαλιά ένα νεογέννητο χελωνάκι, ας θυμόμαστε ότι η καλύτερη βοήθεια που μπορούμε να προσφέρουμε είναι να του εξασφαλίσουμε μια καθαρή, ήσυχη και ασφαλή διαδρομή προς το απέραντο γαλάζιο. Οτιδήποτε άλλο κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.
