Ένας εξωπλανήτης, του οποίου την ύπαρξη γνώριζαν ήδη οι αστρονόμοι, παρέμενε αόρατος στις παρατηρήσεις του James Webb Space Telescope. Παρότι το φως του είχε καταγραφεί, η έντονη λάμψη του άστρου γύρω από το οποίο περιφέρεται εμπόδιζε τον διαχωρισμό του αμυδρού σήματός του. Μια νέα μέθοδος επεξεργασίας εικόνας από ερευνητές του Northwestern University κατάφερε να απομονώσει το φως του πλανήτη, αξιοποιώντας αρχειακά δεδομένα που είχαν συλλεχθεί δύο χρόνια νωρίτερα.
Η τεχνική ονομάζεται physics-based learning for imaging planets (FLIP) και βασίζεται στη δημιουργία ενός λεπτομερούς υπολογιστικού μοντέλου του ίδιου του τηλεσκοπίου. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες υπολόγισαν με ακρίβεια πώς διαχέεται το αστρικό φως στα οπτικά συστήματα του James Webb Space Telescope και αφαίρεσαν το ανεπιθύμητο φωτεινό υπόβαθρο από τις εικόνες.
Σύμφωνα με τη σχετική δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό Nature, η συγκεκριμένη μέθοδος βελτίωσε την ευαισθησία εντοπισμού πλανητών κατά δύο έως και δεκαπέντε φορές σε σύγκριση με τις συμβατικές τεχνικές, επιτρέποντας την απεικόνιση του 51 Eridani b σε μήκη κύματος που δεν ήταν εφικτά στο παρελθόν.
Η πρόκληση της απευθείας απεικόνισης και οι στεμματογράφοι
Παρά την εξαιρετική ισχύ του James Webb Space Telescope στην παρατήρηση μακρινών αντικειμένων και πρώιμων γαλαξιών του σύμπαντος, η απευθείας απεικόνιση πλανητών γύρω από άλλα άστρα παραμένει δύσκολη υπόθεση. Η κύρια αιτία είναι η τεράστια διαφορά φωτεινότητας, καθώς ακόμη και νεαροί, σχετικά φωτεινοί γιγάντιοι πλανήτες μπορεί να είναι 100.000 φορές πιο αμυδροί από το μητρικό τους άστρο.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, οι ερευνητές χρησιμοποιούν στεμματογράφους, δηλαδή ειδικά οπτικά συστήματα που εμποδίζουν το μεγαλύτερο μέρος του άμεσου αστρικού φωτός, διευκολύνοντας την παρατήρηση αμυδρών γειτονικών σωμάτων. Ωστόσο, η διαδικασία διατηρεί περιορισμούς, καθώς ποσότητα φωτός εξακολουθεί να διαχέεται στο εσωτερικό του οπτικού συστήματος δημιουργώντας μουτζούρες στην εικόνα, οι οποίες καλύπτουν το σήμα ενός εξωπλανήτη.

Πώς λειτουργεί η μέθοδος FLIP και η απουσία τεχνητής νοημοσύνης
Η μέθοδος FLIP ξεπερνά αυτό το εμπόδιο δημιουργώντας ένα ψηφιακό αντίγραφο της οπτικής συμπεριφοράς του James Webb Space Telescope. Το μοντέλο προσομοιώνει τη διαδρομή του φωτός μέσα από τα κάτοπτρα και τα οπτικά στοιχεία μέχρι τους αισθητήρες. Στη συνέχεια, μέσω τεχνικών βελτιστοποίησης, προσαρμόζονται εκατομμύρια παράμετροι ώστε η προσομοίωση να ελαχιστοποιήσει την απόκλιση από την πραγματική παρατήρηση.
Μόλις το μοντέλο αποτυπώσει επακριβώς το ανεπιθύμητο φως του άστρου, οι ερευνητές το αφαιρούν από την τελική εικόνα, αποκαλύπτοντας το πολύ ασθενέστερο σήμα του πλανήτη. Σημαντική διευκρίνιση των επιστημόνων αποτελεί το γεγονός ότι η μέθοδος FLIP δεν χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη.
Όπως καταγράφεται στη μελέτη, η μέθοδος αποδίδει καλύτερα στις περισσότερες περιπτώσεις, ιδίως σε μικρές γωνιακές αποστάσεις από το άστρο, ενώ σε μεγαλύτερες αποστάσεις εμφανίζει κάποιες φορές αυξημένη απώλεια σήματος. Συνεπώς, δεν αντικαθιστά συνολικά τις συμβατικές μεθόδους, αλλά προσφέρει έναν νέο τρόπο εξαγωγής γνώσης από υφιστάμενα δεδομένα.
Επαλήθευση σε τρία αστρικά συστήματα και ανάκτηση του 51 Eridani b
Η ομάδα του Northwestern University δοκίμασε τη μέθοδο σε παλαιότερες καταγραφές του James Webb Space Telescope από τρία διαφορετικά συστήματα:
- HIP 65426: Σύστημα με ήδη επιβεβαιωμένη παρουσία εξωπλανητών.
- 51 Eridani: Σύστημα με γνωστούς πλανήτες, στο οποίο ανακτήθηκε το σήμα του 51 Eridani b.
- TYC 5899: Σύστημα χωρίς γνωστούς πλανητικούς συνοδούς, που χρησιμοποιήθηκε για δοκιμές.
Η επεξεργασία των δεδομένων οδήγησε στον καθαρό εντοπισμό του γιγάντιου εξωπλανήτη 51 Eridani b. Ο πλανήτης είχε ανακαλυφθεί παλαιότερα μέσω επίγειων τηλεσκοπίων, αλλά παρέμενε μη ανιχνεύσιμος με τις συμβατικές τεχνικές του διαστημικού τηλεσκοπίου. Το εύρημα αποδεικνύει ότι σημαντικό μέρος των πληροφοριών που συλλέγουν τα διαστημικά όργανα παραμένει αναξιοποίητο, όταν τα κλασικά εργαλεία επεξεργασίας αδυνατούν να διαχωρίσουν επαρκώς το πλανητικό φως από την αστρική λάμψη.