Από τους δεινόσαυρους έχουμε βρει μέχρι σήμερα σχεδόν τα πάντα: κόκαλα, δόντια, αποτυπώματα από δέρμα, πούπουλα, αυγά, ακόμα και απολιθωμένα περιττώματα. Τώρα στη λίστα μπαίνει και το αίμα, ή έστω κάτι που του μοιάζει σε απίστευτο βαθμό. Μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο Curtin της Αυστραλίας ανακοίνωσε πως εντόπισε απολιθωμένα ερυθρά αιμοσφαίρια, μαζί με οργανικά μόρια που προέρχονται από αίμα, μέσα σε ένα φαινομενικά αδιάφορο κόκαλο ποδιού που δεν ξεχώριζε σε τίποτα από χιλιάδες άλλα.
Το εύρημα από ένα ορυχείο στη Βραζιλία
Το συγκεκριμένο απολίθωμα είχε βγει στο φως το 2008 από ένα ορυχείο στη Βραζιλία και ανήκει στο δεξί πόδι ενός Aratasaurus museunacionali, ενός μικρού θηρόποδου δεινοσαύρου που περπατούσε στη Γη πριν από περίπου 115 εκατομμύρια χρόνια. Ψάχνοντας στο εσωτερικό του οστού, οι ερευνητές έπεσαν πάνω σε απολιθωμένα κανάλια αιμοφόρων αγγείων. Μέσα σε αυτά είδαν δεκάδες μικροσκοπικές, οβάλ δομές που είχαν ακριβώς το σωστό μέγεθος και βρίσκονταν ακριβώς στο σημείο όπου θα περίμενε κανείς να βρει κύτταρα αίματος.
Γιατί αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά
Η αλήθεια είναι πως ισχυρισμοί για πρωτεΐνες και μαλακούς ιστούς σε απολιθώματα δεινοσαύρων ακούγονται εδώ και δεκαετίες. Το μεγάλο αγκάθι πάντα ήταν ότι αυτές οι ανακαλύψεις δύσκολα επιβεβαιώνονταν από δεύτερο εργαστήριο, ενώ κανείς δεν μπορούσε να αποκλείσει το ενδεχόμενο το δείγμα να είχε μολυνθεί από βακτήρια του περιβάλλοντος μετά τον θάνατο του ζώου. Εδώ όμως οι επιστήμονες δεν έμειναν μόνο σε όσα είδαν στο μικροσκόπιο, αλλά προχώρησαν σε βαθιά χημική ανάλυση.
Η Kliti Grice, οργανική γεωχημικός στο Curtin, εξηγεί πως το να μοιάζει κάτι οπτικά με κύτταρο δεν λέει από μόνο του τίποτα για την πραγματική του προέλευση. Για να σταθεί ένας τέτοιος ισχυρισμός, πρέπει να συμφωνούν μεταξύ τους πολλές, εντελώς ανεξάρτητες μετρήσεις. Όπως τονίζει χαρακτηριστικά η ίδια, σε τέτοιες περιπτώσεις «ο αρχικός ενθουσιασμός πρέπει να δίνει αμέσως τη θέση του στον σκεπτικισμό».
Τι έδειξε η χημεία και τι αποκλείστηκε
Για να σιγουρευτεί, η ομάδα συνδύασε απεικονιστικές μεθόδους, φασματοσκοπία και μοριακά τεστ, ξεκινώντας ανάποδα: προσπαθώντας να αποδείξει ότι έκανε λάθος. Αν οι μικροσκοπικές δομές ήταν απομεινάρια από μύκητες ή μικρόβια που μπήκαν στο κόκαλο πριν αυτό πετρώσει, θα έπρεπε να υπάρχουν ίχνη από σπόρια, νήματα ή βιοϋμένια. Δεν βρέθηκε απολύτως τίποτα τέτοιο, ενώ αποκλείστηκε και η περίπτωση να πρόκειται για κρυστάλλους πυρίτη ή κόκκους χώματος που έμοιαζαν τυχαία με κύτταρα.
Το στοιχείο που «κλείδωσε» την υπόθεση ήταν ο εντοπισμός αίμης (heme), του μορίου δηλαδή που επιτρέπει στο αίμα να μεταφέρει οξυγόνο. Το δείγμα από το εσωτερικό του οστού ήταν γεμάτο αίμη Β, την ώρα που το πέτρωμα γύρω από το κόκαλο είχε εντελώς διαφορετική χημική σύσταση, προερχόμενη από φωτοσυνθετικά μικρόβια. Επιπλέον, η χαρτογράφηση των στοιχείων έδειξε ότι οι δομές αυτές περιείχαν σίδηρο, άνθρακα και άζωτο (τα βασικά συστατικά της αίμης), ενώ το υπόλοιπο κόκαλο αποτελείται κανονικά από ασβέστιο, φώσφορο και φθόριο.
Με ηλικία 115 εκατομμυρίων ετών, το εύρημα σπάει κάθε προηγούμενο ρεκόρ, αφού τα παλαιότερα αντίστοιχα δείγματα πιθανών κυττάρων αίματος δεινοσαύρου έφταναν «μόλις» τα 80 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Πώς άντεξαν τόσο καιρό χωρίς να διαλυθούν
Οι ερευνητές πιστεύουν πως το μυστικό κρύβεται στο σημείο όπου θάφτηκε ο δεινόσαυρος: ένα πυκνό στρώμα μικροβίων σε ρηχά νερά, όπου δεν υπήρχε σχεδόν καθόλου οξυγόνο. Η Grice εκτιμά ότι η ορυκτοποίηση με μαγγάνιο βοήθησε να σταθεροποιηθούν και να «αντιγραφούν» αυτές οι πανευαίσθητες δομές πριν προλάβουν να αποσυντεθούν. Προφανώς δεν μιλάμε για σενάριο Jurassic Park με ζωντανά κύτταρα που έμειναν ανέπαφα για 115 εκατομμύρια χρόνια, αλλά για βιολογικές δομές που αντέδρασαν με τα ορυκτά γύρω τους και άφησαν πίσω το χημικό τους καλούπι.
Όπως σημειώνεται στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, τίποτα δεν θεωρείται ακόμη 100% οριστικό. Το επόμενο βήμα είναι να εφαρμοστεί η ίδια τεχνική και σε άλλα απολιθώματα, από διαφορετικές περιοχές και διαφορετικά είδη δεινοσαύρων, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι το φαινόμενο επαναλαμβάνεται.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Το πιο συναρπαστικό σε αυτή την ιστορία δεν είναι μόνο το ίδιο το εύρημα, αλλά η πόρτα που ανοίγει για το μέλλον. Χιλιάδες οστά δεινοσαύρων που κάθονται εδώ και δεκαετίες στις αποθήκες μουσείων και πανεπιστημίων μπορούν πλέον να μπουν ξανά στο μικροσκόπιο. Ένα απλό κόκαλο που βρέθηκε πριν από είκοσι ή πενήντα χρόνια μόνο και μόνο για να μετρηθεί το μέγεθός του, μπορεί τελικά να κρύβει μέσα του μοριακά μυστικά που κανείς δεν είχε φανταστεί να ψάξει. Η επόμενη μεγάλη ανακάλυψη για τους δεινόσαυρους ίσως να μην έρθει από κάποια ανασκαφή στην έρημο, αλλά από ένα ξεχασμένο συρτάρι μουσείου.
