Η κλιματική αλλαγή επιβαρύνει όλο και περισσότερο την ανθρώπινη υγεία και αυτό έχει ήδη αρχίσει να φαίνεται εδώ και χρόνια. Εκτός από την κακή ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε, οι επιπτώσεις της ακραίας ζέστης των τελευταίων ετών γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθούν. Μάλιστα, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του έγκριτου ιατρικού περιοδικού Lancet Countdown, η ζέστη έχει συνδεθεί με περίπου 710.000 θανάτους παγκοσμίως από το 2023, με πάνω από το 70% αυτών να αποδίδεται άμεσα στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Η έκθεση, στην οποία συμμετείχαν 146 ειδικοί από περισσότερα από 100 ιδρύματα σε πάνω από 30 χώρες, παρακολουθεί 54 δείκτες που συνδέουν το κλίμα με την υγεία. Οι επιστήμονες καταλήγουν στο ανησυχητικό συμπέρασμα πως οι κίνδυνοι αυξάνονται ταχύτερα από την παγκόσμια αντίδραση στην κλιματική κρίση. Για αυτόν τον λόγο, οι ερευνητές ζητούν ανοιχτά από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και τον ΟΗΕ να αναγνωρίσουν επιτέλους την κλιματική αλλαγή ως παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη.
Περισσότεροι θάνατοι από τη ζέστη
Εδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε πως οι 710.000 θάνατοι από το 2023 αποτελούν επιστημονική εκτίμηση των ερευνητών και όχι ακριβή καταγραφή κάθε μεμονωμένου περιστατικού με πιστοποιητικά, αφού σε τέτοια φαινόμενα είναι αδύνατο να γίνει κάτι τέτοιο. Η έκθεση υπολογίζει ότι, κατά την περίοδο 2016-2023, η ζέστη συνδεόταν κατά μέσο όρο με περίπου 540.800 θανάτους κάθε χρόνο. Από αυτούς, περίπου 369.900 ετησίως αποδίδονται ξεκάθαρα στην κλιματική αλλαγή.
Το ποσοστό των θανάτων που συνδέονται με τη ζέστη και αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή αυξήθηκε δραματικά, περνώντας από περίπου 55% την περίοδο 2006-2015 σε 68% την περίοδο 2016-2023, σύμφωνα με τα μοντέλα της έκθεσης.
Μην ξεχνάμε όμως πως οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες δεν επηρεάζουν μόνο άτομα με ήδη βεβαρημένη υγεία. Επιβαρύνουν δραματικά τους ηλικιωμένους και τα μικρά παιδιά, όπως επίσης και όσους εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους αλλά και ανθρώπους που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε δροσερούς, κλιματιζόμενους χώρους.
Επιδείνωση και για την Ευρώπη
Η εικόνα φαίνεται ανησυχητική και για το σπίτι μας, την Ευρώπη. Σύμφωνα με τη σχετική έκθεση του Lancet Countdown, οι θάνατοι που αποδίδονται στη ζέστη στην ήπειρό μας εκτιμήθηκαν σε περίπου 62.000 για το 2024. Παράλληλα, σχεδόν όλες οι επιμέρους περιοχές της Ευρώπης εμφανίζουν σταθερά αυξητική τάση στους θανάτους που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες. Φέτος μάλιστα είχαμε καλοκαίρια-ρεκόρ στη Μεσόγειο και παρατεταμένους καύσωνες ακόμα και στις βορειότερες χώρες της ηπείρου.
Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι οι ημέρες με επίσημες προειδοποιήσεις για επικίνδυνη ζέστη αυξήθηκαν σημαντικά. Για παράδειγμα, την περίοδο 2015-2024 καταγράφονταν κατά μέσο όρο 4,3 ημέρες ετησίως με προειδοποιήσεις για ακραίο κίνδυνο από τη ζέστη, έναντι μόλις μίας ημέρας την περίοδο 1991-2000. Αυτό δείχνει πως όσο περνάνε τα χρόνια, έχουμε όλο και περισσότερες ημέρες καύσωνα.
Η νέα μελέτη περιλαμβάνει και άλλους κινδύνους που έρχονται από την άνοδο της θερμοκρασίας, όπως η παρατεταμένη ξηρασία και οι καταστροφικές πλημμύρες, φαινόμενα που έχουν τεράστιο αντίκτυπο στην επισιτιστική ασφάλεια. Οι επιπτώσεις αυτές αλληλοενισχύονται, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στην ποιότητα του πόσιμου νερού, στη διατροφή και στη λειτουργία των ήδη επιβαρυμένων συστημάτων υγείας.
Τεράστιος αντίκτυπος και στην οικονομία
Όλα αυτά δεν έρχονται μόνο με επιπτώσεις στην ανθρώπινη ζωή, αλλά έχουν και τεράστιο αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με το Lancet Countdown, το 2025 χάθηκε παραγωγή αξίας 1,07 τρισεκατομμυρίων δολαρίων παγκοσμίως, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες περιόρισαν την ικανότητα των ανθρώπων να εργαστούν, προκαλώντας παράλληλα μεγάλες καταστροφές στην παραγωγή τροφίμων.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι είναι οι εργαζόμενοι στη γεωργία και στις κατασκευές, καθώς μεγάλο μέρος της δουλειάς τους πραγματοποιείται σε εξωτερικούς χώρους και απαιτεί έντονη σωματική προσπάθεια. Οι μεγαλύτερες απώλειες σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας καταγράφηκαν σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Αφρικής.
Εκτός από τα αρνητικά όμως, καταγράφηκαν και μερικές θετικές εξελίξεις. Παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση στις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, οι οποίες έφτασαν το ιστορικό υψηλό των 2,1 τρισ. δολαρίων το 2025. Αυτό δείχνει πως, έστω και καθυστερημένα, η ανθρωπότητα αρχίζει να κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Η καθαρή ενέργεια, τα καλύτερα συστήματα υγείας και η έγκαιρη προειδοποίηση για ακραία φαινόμενα προσφέρουν μετρήσιμα οφέλη, όμως ακόμα και αυτές οι προσπάθειες δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν τους αυξανόμενους κινδύνους.
Τι ζητούν οι επιστήμονες
Οι επιστήμονες ζητούν τα αυτονόητα, δηλαδή τα ζητήματα υγείας να βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των πολιτικών αποφάσεων για το κλίμα. Βασική προτεραιότητα αποτελεί η ταχύτερη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και μέτρα χρηματοδότησης και στήριξης των νοσοκομείων και των δημόσιων δομών υγείας, ώστε να μη χάνονται άδικα ζωές από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Ταυτόχρονα, ζητούν να αναγνωριστεί άμεσα η κλιματική αλλαγή ως παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη, ώστε να αντιμετωπίζεται με τη δέουσα σοβαρότητα από όλες τις κυβερνήσεις.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Οι επιστήμονες φωνάζουν εδώ και δεκαετίες για τις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας στο κλίμα, όμως οι περισσότεροι επιλέγουν να τους αγνοούν. Τώρα όμως έχουμε φτάσει στο σημείο όπου η ανάγκη για μέτρα δε σηκώνει άλλες αναβολές.
Δυστυχώς, την ίδια στιγμή έχουμε κυβερνήσεις που αρνούνται να αναγνωρίσουν την κλιματική αλλαγή, καθώς τυχόν μέτρα θα βλάψουν τη βαριά βιομηχανία τους και ενίοτε αυτούς που χρηματοδοτούν τις προεκλογικές τους καμπάνιες.
Είμαστε σε μια κατάσταση σαν να βρισκόμαστε μέσα σε ένα αεροστεγώς κλειστό γκαράζ, να έχουμε το αυτοκίνητο να λειτουργεί στο φουλ, να κινδυνεύουμε από δηλητηρίαση από το μονοξείδιο του άνθρακα και εμείς, αντί να σβήσουμε τη μηχανή του αυτοκινήτου, να λέμε πως όλα αυτά είναι μύθος και να πατάμε τέρμα το γκάζι.
