Στις 6 Αυγούστου 1945, στις 8:15 το πρωί, η πρώτη ατομική βόμβα έπεσε στη Χιροσίμα. Την ώρα που το βομβαρδιστικό Enola Gay απομακρυνόταν από το σημείο, η κόλαση φωτιάς που ξέσπασε στην ισοπεδωμένη πόλη έστελνε στον ουρανό μια γιγαντιαία στήλη από καπνό και αιθάλη. Ενενήντα επτά λεπτά μετά την έκρηξη, ο πλοηγός του αεροσκάφους, Theodore Van Kirk, έγραψε στο ημερολόγιο πτήσης δύο μόλις λέξεις: «CLOUD GONE», δηλαδή «το σύννεφο χάθηκε». Αυτή η σχεδόν ξεχασμένη σημείωση δίνει σήμερα στους επιστήμονες μια σπάνια ευκαιρία να μετρήσουν τη μοναδική πυρηνική πύρινη θύελλα που έχει καταγραφεί ποτέ στην ιστορία.
Γιατί έχει τόση σημασία το ύψος του καπνού
Το πόσο ψηλά φτάνει ο καπνός μιας τέτοιας έκρηξης είναι το κλειδί για ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της επιστήμης. Αν αρκετή ποσότητα αιθάλης καταφέρει να τρυπήσει την τροπόσφαιρα και να φτάσει στη στρατόσφαιρα, μπορεί να παραμείνει εκεί για μήνες ή και χρόνια, κρύβοντας τον ήλιο και ρίχνοντας τη θερμοκρασία του πλανήτη. Σε έναν εκτεταμένο πυρηνικό πόλεμο, οι ταυτόχρονες πυρκαγιές θα μπορούσαν να προκαλέσουν έναν καταστροφικό πυρηνικό χειμώνα, διαλύοντας τη γεωργία και την παραγωγή τροφίμων.
Ορισμένοι ερευνητές, ωστόσο, αμφισβητούσαν εδώ και χρόνια το κατά πόσο οι πύρινες θύελλες των πόλεων μπορούν όντως να στείλουν την αιθάλη τόσο ψηλά. Κάποιες προσομοιώσεις έδειχναν ότι το μεγαλύτερο μέρος του καπνού θα έμενε χαμηλά, όπου η βροχή θα το ξέπλενε γρήγορα από την ατμόσφαιρα. Μέχρι σήμερα, τα πραγματικά δεδομένα ήταν ελάχιστα, αφού η Χιροσίμα παραμένει το μοναδικό ιστορικό προηγούμενο.
Πώς έλυσαν τον γρίφο 80 χρόνια μετά
Η ερευνητική ομάδα του David Romps, επιστήμονα της ατμόσφαιρας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Berkeley, σκέφτηκε να αξιοποιήσει τη γεωμετρία της πτήσης. Η πορεία του Enola Gay εκείνη την ημέρα είναι καταγεγραμμένη σχεδόν λεπτό προς λεπτό. Τη στιγμή που ο πλοηγός σημείωσε το «CLOUD GONE», το αεροπλάνο βρισκόταν σε απόσταση 750 με 764 χιλιομέτρων από τη Χιροσίμα, πετώντας σε ύψος 7.440 μέτρων. Ένα στρατιωτικό υπόμνημα της εποχής διευκρίνιζε μάλιστα ότι η ορατότητα του πληρώματος περιοριζόταν από την ατμοσφαιρική θολούρα και όχι από την καμπυλότητα της Γης. Αυτό σημαίνει πως το σύννεφο δεν είχε κρυφτεί πίσω από τον ορίζοντα, άρα για να φαίνεται από τόσο μακριά έπρεπε να έχει φτάσει σε τεράστιο ύψος.
Ξεκινώντας από αυτό το δεδομένο, οι επιστήμονες υπολόγισαν αντίστροφα το ελάχιστο ύψος της στήλης. Επειδή το φως καμπυλώνεται καθώς περνά μέσα από την ατμόσφαιρα, ανέτρεξαν σε τρεις ιστορικές βάσεις μετεωρολογικών δεδομένων για να αναπαραστήσουν τον καιρό εκείνης της ημέρας και έτρεξαν 100.000 προσομοιώσεις. Το συμπέρασμα, με ποσοστό βεβαιότητας 95%, είναι ότι ο καπνός της Χιροσίμα ανέβηκε τουλάχιστον στα 11,3 χιλιόμετρα, φτάνοντας στην ανώτερη τροπόσφαιρα και επιβεβαιώνοντας τα μοντέλα του πυρηνικού χειμώνα.
Φυσικά, η Χιροσίμα από μόνη της δεν προκάλεσε πυρηνικό χειμώνα, ούτε μπορεί να το κάνει μία μεμονωμένη έκρηξη. Η μελέτη όμως, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geophysical Research Letters, αποδεικνύει στην πράξη ότι μια πύρινη θύελλα αυτής της κλίμακας έχει τη δύναμη να στείλει αιθάλη σε ύψη ικανά να επηρεάσουν το παγκόσμιο κλίμα.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Η καταστροφή της Χιροσίμα παραμένει μία από τις πιο μαύρες σελίδες στην ιστορία της ανθρωπότητας. Σε μια εποχή που η ρητορική γύρω από τα πυρηνικά όπλα επανέρχεται επικίνδυνα στην επικαιρότητα, τέτοιες μελέτες μάς υπενθυμίζουν τι πραγματικά διακυβεύεται και γιατί πρέπει να κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας ώστε να μην επαναληφθεί ποτέ ξανά.
