Για πρώτη φορά, αστρονόμοι κατάφεραν να εντοπίσουν ραδιοεκπομπές που προέρχονται απευθείας από έναν εξωπλανήτη, αντί από το άστρο γύρω από το οποίο κινείται. Η ανακάλυψη αφορά τον Beta Pictoris b, έναν τεράστιο αέριο γίγαντα σε απόσταση περίπου 63,4 ετών φωτός από τη Γη, μια απόσταση που σε αστρονομικά μεγέθη θεωρείται στην ίδια γειτονιά. Οι παρατηρήσεις δημοσιεύθηκαν στο ArXiv σαν προεκτύπωση και δεν έχουν περάσει ακόμα από peer review.
Η παρατήρηση έγινε με το ραδιοτηλεσκόπιο MeerKAT της Νότιας Αφρικής, σε τέσσερις διαφορετικές παρατηρητικές συνεδρίες μέσα στο 2025 και το 2026. Στις παρατηρήσεις εντόπισαν επαναλαμβανόμενες, σύντομες εκρήξεις ραδιοκυμάτων, αλλά και πιο σταθερή εκπομπή σε συχνότητες από 0,85 έως 3,5 GHz.
Δεν ήταν το άστρο, αλλά ο πλανήτης
Το δυσκολότερο πρόβλημα με αυτές τις παρατηρήσεις ήταν να αποδειχθεί η πραγματική προέλευση του σήματος. Το σύστημα Beta Pictoris διαθέτει τρεις γνωστούς πλανήτες, τους b, c και d, και οι προηγούμενες παρατηρήσεις ραδιοκυμάτων σε συστήματα με εξωπλανήτες δεν μπορούσαν να συνδέσουν με βεβαιότητα την εκπομπή με τον ίδιο τον πλανήτη.
Για αυτό, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μακρινά κβάζαρ σαν σταθερά σημεία αναφοράς στους χάρτες του ουρανού. Με αυτό τον τρόπο κατάφεραν να εντοπίσουν την ακριβή θέση της εκπομπής, που ήταν ακριβώς πάνω στο Beta Pictoris b και όχι στο άστρο του.
Το σήμα προέρχεται από το σέλας του
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι ραδιοεκπομπές φαίνεται να συνδέονται με το σέλας του πλανήτη.
Στη Γη το σέλας δημιουργείται από φορτισμένα σωματίδια που αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη και την ανώτερη ατμόσφαιρα. Στην περίπτωση του Beta Pictoris b, οι ερευνητές αποδίδουν το ραδιοσήμα σε έναν μηχανισμό που ονομάζεται Electron Cyclotron Maser Instability (ECMI), ο οποίος είναι γνωστό ότι συνδέεται με παρόμοιες ραδιοεκπομπές σε πλανήτες όπως ο Δίας.
Για πρώτη φορά μετρήθηκε το μαγνητικό πεδίο ενός εξωπλανήτη
Από τα χαρακτηριστικά της εκπομπής, οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι το μαγνητικό πεδίο του Beta Pictoris b είναι τουλάχιστον 1,25 kilogauss (kG) στην περιοχή όπου παράγονται τα ραδιοκύματα. Πρόκειται για την πρώτη άμεση μέτρηση της έντασης μαγνητικού πεδίου σε εξωπλανήτη και αυτό από μόνο του είναι εντυπωσιακό.
Για να έχουμε μια εικόνα, το μαγνητικό πεδίο του Beta Pictoris b είναι χιλιάδες φορές ισχυρότερο από το μαγνητικό πεδίο της Γης. Μαθαίνουμε επίσης πως ο εν λόγω πλανήτης είναι ιδιαίτερα νέος και πολύ μεγάλος, με μάζα περίπου 10 φορές αυτή του Δία, του μεγαλύτερου πλανήτη του δικού μας ηλιακού συστήματος. Μάλιστα, έχει και ιδιαίτερα γρήγορη περιστροφή, ολοκληρώνοντας μία περιστροφή κάθε 8 με 9 ώρες.
Δεν είναι μήνυμα από εξωγήινους
Παρότι η λέξη «σήμα» μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα, δεν υπάρχει καμία ένδειξη για τεχνητή εκπομπή ή εξωγήινη ζωή. Οι ερευνητές μιλούν για φυσική ραδιοεκπομπή που συνδέεται με το μαγνητικό πεδίο και το σέλας του πλανήτη.
Η ανακάλυψη ανοίγει όμως έναν νέο τρόπο μελέτης εξωπλανητών. Οι ερευνητές έχουν ήδη εντοπίσει επτά ακόμη γιγάντιους εξωπλανήτες σε πέντε κοντινά συστήματα που θα μπορούσαν να εξεταστούν με παρόμοιο τρόπο, ιδιαίτερα όταν τα νέα ραδιοτηλεσκόπια προσφέρουν μεγαλύτερη ευαισθησία.
Με τη ματιά του Techmaniacs
Πρόκειται για μια ιστορική στιγμή στην αστρονομία, καθώς για πρώτη φορά περνάμε από τη θεωρία στην άμεση παρατήρηση του μαγνητικού πεδίου ενός εξωπλανήτη. Τα μαγνητικά πεδία αποτελούν την ασπίδα προστασίας ενός πλανήτη απέναντι στην αστρική ακτινοβολία. Συνεπώς, η ικανότητά μας να τα ανιχνεύουμε μέσω ραδιοκυμάτων ξεκλειδώνει μια εντελώς νέα εποχή στην αναζήτηση κατοικήσιμων κόσμων στο σύμπαν.
